Haje

Мэдээлэл технологи мэдээллийн систем хичээл

2011 оны 11-р сарын 24 Нийтэлсэн Narangerel

Лекц¹1

Компьютерийн үүсэл хөгжил

Одоогоос 150 гаруй жилийн тэртээ Английн математикч Чарльз Бабаж гэдэг хүн. Анх тоо бодох машины төсөл зохиожээ. Тоо бодох машин нь 4 үндсэн хэсгээс бүрдэнэ. Үүнд:

  1. Агуулах өгөгдөл үр дүнг хадгалах.
  2. Тээрэм энэ нь математикийн үйлдэл хийнэ.
  3. Дамжуулна Агуулах тээрэм хоёрын хооронд янз бүрийн мэдээ дамжуулна.
  4. Оруулах гаргах. Оруулах мэдээг оруулахад уншиж тээрэмд хийсэн үйлдлийн үр дүнг харуулахаар зохиосон байна. Чарльз Бабаж энэ машиныхаа төслийг улам боловсронгуй болгож зохиосон боловч уг төслөө гүйцээж чадаагүй. Харин түүний төсөл зөв байсан нь нас барсанаас нь хойш 100 жилийн дараа батлагдсан.

Компьютер гэж юу вэ ?

Мэдээллийг хүссэн хэлбэрээр боловсруулах мөн тэдний боломж бололцоог нэмэгдүүлж техникийн багаж хэрэгсэл юм. Компьютерийн мэдээллийг боловсруулах үндсэн зарчим нь Оролт – Болвсруулалт – Гаралт

Оролт: Мэдээлэл оруулах төхөөрөмжөөр дамжуулан төв процессорт орно. Боловсруулалт: нь Арифметик логик үйлдлийг хийнэ.

Гаралт: нь боловсруулсан мэдээллийг ямар нэг хэлбэрээр харуулна.

Компьютерийн үүсэл хөгжилийн үе шат.

МЭӨ 500 онд Вавилончууд энгийн арифметик үйлдэл хийхийн тулд сампинг ашиглаж эхэлжээ. 1642 онд Францын математикч Блез Паскал 8 оронтой тооны үйлдэл хийдэг механик тооны машин зохион бүтээжээ. 1822 онд Чарльз Бабаж анхны механик Компьютер зохион бүтээжээ.

1951 онд UNIVAS -1 анхны арилжааны зориулалтай компьютер байсан бөгөөд өргөн хэрэглээний тоон болон текстэн мэдээлэлтэй ажилдаг байв.

1954 онд IBM фермийн Жон Бакусын баг FORTRAN (формула) хэлний боловсруулалтыг эхэлж 1957 он хүртэл үргэлжлүүлжээ. FORTRAN нь эрдэм шинжилгээний зориулалттай программын хэл юм.

1961 онд IBM фермийн Kenit Abercon “apple” программын эхлэлийг зохиожээ.

1980 оны 10 сараас MSDOSPC-DOS үйлдлийн систем хөгжиж эхэлжээ.

1981 онд MSDOS-1 үйлдлийн систем гарсан.

1985 онд Microsoft фермийн систем боловсруулагдсан. Энэ нь 1990 онд 3 дахь хувилбар гарах хүртэл өргөн хэрэглэгдэж байгаагүй. Windows үйлдлийн систем нь doc шаарддаг байсан бөгөөд иж бүрэн үйлдлийн систем болж чадаагүй байна.

1987 онд MSDOS-2, MSDOS-3 хувилбарууд гарсан.

Гараар барьж болох монитор(дэлгэц), гар, системийн болок зэрэг биет зүйлүүдийг техник хангамж буюу Hardware гэнэ. Техник хагамж нь дангаараа юу ч хийх боломжгүй. К-н техник хангамжийг гадаад, дотоод төхөөрөмж гэж ангилдаг.

Гадаад төхөөрөмж нь К-т гаднаас холбож үйл ажиллагаа гүйцэтгэдэг төхөөрөмжийг хэлнэ. Жишээ нь: хэвлэгч (printer), сканнер г.м

Дотоод төхөөрөмж нь : тэжээлийн блок, уян болон хатуу диск, motherboard, үндсэн болон нэмэлт санах ой,процессор гэх мэтийг хэлдэг.

Харин программ хангамжийг нь Software гэнэ.

Программ хангамжийг системийн ба хэрэглээний гэж 2 хуваадаг. Системийн программ нь компьютер хэрэглэгч 2-г холбож өгдөг бөгөөд компьютерийн дотоод үйл ажиллагааг удирдан зохицуулах үүрэгтэй.

PC- Персиналь компьютер

Компьютер нь 1. системийн блок 2. гар, 3. хулгана 4. дэлгэц гэсэн үндсэн хэсгээс бүрдэнэ. Системийн блокт Mother Board байдаг бөгөөд түүн дэх дотоод төхөөрөмжүүдийг суурилуулдаг. Дотоод төхөөрөмжид CPU компьютерт мэдээлэл боловсруулна. Компьютер дэхь үйл ажиллагааг зохицуулдаг.

Video Card нь процесороос дэлгэцрүү өгсөн дохиог боловсруулна.

Sound нь гаднаас өгсөн дуу авианы мэдээлэл боловсруулах

RAM (шуурхай санах ой) Компьютер ажиллаж байгаа үед ажиллагааг нь хангаж байдаг. Программ болон өгөгдлүүд хадгалагдаж байдаг. К унтархад ШСой цэвэрлэгддэг.

ROM (тогтмол санах ой)

Компьютер ажиллаж эхлэхэд автоматаар хэрэгцээт программыг дуудан ажиллагаанд оруулна. Энэ программуудыг хадгалдаг микросхемүүдийг тогтиол санах ой гэнэ.

Гар: Компьютерт мэдээлэл оруулдаг хэрэгсэл юм. Товчлуур дарахад түүнийг мэдэрч тэмдэглэл авч дамждаг. Гар нь ихэвчлэн 101 товчлууртай байдаг бөгөөд үсгэн мэдээллийг оруулах бичгийн машины стандарт товч, тоо оруулах тооны машины товчлуурууд 0-9 хүртэл цифр, тусгай үйлдлийг хийх үүрэгтэй товч, дэлгэц дээр курсорыг удирдах сумт товч, эдгээрээс гадна тусгай зориулалтыг товчлуурууд байна.

Enter, Alt, Insert, Print Screen

Shift , Ctrl, Del , Tab

Capslook, Esc, Page down

Page up

Електрон схем нь мэдээг хадгалах үүрэгтэй. Санах ойн хэмжээг byte, Kb, Mb –аар хэмжинэ.

1 byte = 1ш үсэг

8bit =1b

1Kb = 1024 byte

1Mb = 1024 Kb

1Gb = 1024Mb

Үйлдлийн систем

Үйлдлийн систем нь хэрэглэгч компьютер хоёрын хооронд нь холбож компьютерийн үйл ажиллагааг удирдаж мэдээлэлийг зохион байгуулж байдаг үндсэн суурь систем.

Windows системийн танилцуулга. 1957 онд Harvard –н их сургууль төгөссөн Бил өөрийн багийн найз Паултай хамтран өнөөгийн Microsoft компанийг байгуулж 1981 оноос персониал компьютерийн шуурга эхлэхэд IBM тай байгуулсан гэрээний ачаар Microsoft компани хөл дээрээ боссон. Үүнээс хойш Microsoft Word Excel програмийг зохиосон. 1987 онд тус компианаас Windows үйлдлийн системийн анхны хувилбарыг дэлхий нийтэд таниулсан. Windows үйлдлийн системийн давуу тал хэргэлхэд амар зохицох чадвартай одоогоор зохиогоод байгаа програм хангамжийн дийлэнх хэсэг нь Windowsт зориулагдсан. Үнэ өртөг хямд, жил болгон сайжруулж гарч байдаг. Сул тал нь хамгаалалт муу тусгай зориулалтын системээр ашиглах боломж муу.

Windows үйлдлийн системийн үндсэн обектууд

  1. Цонх – Windows-н мэдээлэлийг харуулах үндсэн арга юм. Цонхон дотор нь text зураг file гэх мэт ямарч төрлийн мэдээлэл байж болно.
  2. Хулгана ашиглан Windows-н обектуудтай харьцдаг зүүн баруун хоёр товчлууртай ихэвчлэн зүүн товчлуурыг ашиглана. Баруун товчлуур нэмэлт команд ашиглана.
  3. Курсор тэмдэгт гарч ирэх байрлалыг заана.
  4. Windows-н 1 онцлог нь програмуудын хооронд шилжих бололцоог олгодог. Энэ шугам нь Start товчтой нийлэн баруун тийш үргэлжлэн оршдог Taskbar буюу ажлын мөр юм. Мөн хурдан ачаалах зорилгоор хэрэгтэй програмийн Shortcut Icon тавьсан байдаг. Төгсгөлд нь системийн огноо байдаг. Бусад идэвхитэй ажиллаж байгаа програмууд ажиллаж байдаг.
  5. Цэс 1 үйлдлээр гарч ирдэг бөгөөд дотроо нэг төрлийн мэдээлэлийг багцлан хадгалсан байдаг.

Лекц-2

Windows Explorer /Windows-ийн хөтөч/

Windows Explorer-г хэрэглэснээр компьютер дээр юу юу байгааг харуулж файл ба хавтсийг зохион байгуулах боломж олгодог. Windows Explorer програм бол Windows 98 системийн хамгийн хүчирхэг хэрэгсэл юм. Энэ программийн тусламжтайгаар компьютерийн хатуу дискэн дээр байгаа бүх диск, хавтас, файлуудаар орж хэрэгтэй программ файлаа олж ажилуулах, шаардлагтай бол шинээр хавтас байгуулж, хавтас ба файлуудыг зохион байгуулж чадна. Мөн үндсэн дэлгэц дээр дүрс нь байхгүй Start доторч нэр нь байхгүй байгаа програмуудыг эндээс олж ажилуулж байдаг.

Тодорхой нэртэйгээр дискэн дээр хадаглагдаж буй мэдээлэлийг файл /file/ гэнэ. Файл нь К-ыг унтраасан үед мэдээлэлийг санах боломжийг олгодог. Нэг файл их бага хичнээнч хэмжээний мэдээлэл агуулж болох ба тэр файлд нэг ч мэдээлэл хадгалагдаагүй байж болно. Тийм файлыг хоосон файл гэдэг. Дискэн дээр хадгалагдсан файлуудаас хэрэгтэй файлаа түргэн олхын тулд файлуудыг төрөл шинжээр нь, зориулалтаар нь ангилж зохион байгуулсан каталогуудад хадгалагддаг ба каталогууд нь хавтас /Folder/ болдог. Компьютерт үндсэн, эх ба дэд катологи гэсэн ойлголтууд хэрэглэдэг. Мэдээлэлийг хадгалж байгаа дискийг бүхэлд нь үндсэн катлоги буюу Root directory гэнэ. 1 катлоги дотрох файлуудыг дахин дотор нь ангилж, зохион байгуулж болно. Ингэснээр дэд катлоги буюу Subdirectory үүснэ. Ийм замаар хавтсуудын мод хэлбэрийн салаасан бүтэц дискэн дээр үүснэ. Ямар нэг дэд катлогийг агуулж байгаа катлогийг эх каталоги гэнэ. Эх ба дэд каталоги болгон өөрийн гэсэн нэртэй байх бөгөөд энэ нэрийг каталогийг байгуулж байгаа хэрэглэгч өгнө. Хавтасны нэр нь хадгалж байгаа мэдээлэлтэйгээ холбоотой нэр байвал зохино. Нэрийг 8 үсэгнээс хэтрүүлэхгүйгээр латин үсгээр бичнэ. Файлыг хадгалах эсвэл нээх үедээ түүнийг хаанаас хайх ёстойг хэлж өгөхийн тулд файлынхаа нэрийг хавтасны нэртэй тодорхойлж өгөх шаардлагтай болдог. Энэхүү хавтас ба файлын байрлалийг тодорхойлсон мэдээлэлийг тухайн хавтас эсвэл файлд хүрэх маршрут зам /path/ гэнэ. Windows Explorer –г ажилуулах үндсэн 4 арга байна.

  1. Start-Programs- Winex –г сонгоно
  2. Start заах сумыг байрлуулж байгаад хулганы баруун товчийг дарж хураангуй цэсийг гаргаад түүн дотроос Explorer командыг сонгоно.
  3. My Computer дүрсэн дээр заагч сумыг байрлуулж байгаад хулганы баруун товчлуурыг дарж хураангуй цэснээс Explorer командыг сонгоно.
  4. Windows-н цонхны дүрстэй товчийг Е үсгийн хамт дарна.

Windows Explorer- ын цонх 2 самбартай. Цонхны зүүн талын самбар нь хатуу дискэн дээр бүх хавтаснуудын салаасан бүтэцийг харуулдаг ба тэдгээрээс 1 нь заавал нээлттэй байдаг. Хавтаснуудын салаасан бүтэц нь салаа мөчрүүд нь үргэлж дээрээсээ доошоо салбарлан уруу нь харуулсан модтой төстэй зүйл юм. Нээлттэй хавтасыг курсор зааж байдаг. Нээлттэй хавтасны нэрийг хөтчийн цонхны гарчигийн мөрөн дээрээс харж болно. Хөтчийн цонхны баруун талын самбар дээр нээлттэй буюу курсор зааж буюу хавтасны агуулагыг харуулна. Зүүн талын хавтас өөрчлөгдөнгүүт баруун самбар дээрх агуулга хамт өөрчлөгдөнө. Агуулагын самбар дээрээс дурын программыг ажилуулж, эсвэл баримтан файл нээж болно. Хөтөчийн цонхны зүүн ба баруун цонхыг тусгаарласан гүйлгэх зурвастай хүрээн дээрээс хулганаар чирж зүүн ба баруун самбарын хэмжээг өөрчилж болно. Хавтасыг нээхдээ хөтөчийн цонхны зүүн самбар дээрээс хавтас нээхийг хүсвэл түүн дээр нэг дарна. Эсвэл хөтөчийн цонхны баруун талын агуулагын самбар дээрээс нээх болвол 2 дарна. Эсвэл хөтөчийн цонхны дотроос нээхийг хүсэж байгаа файл эсвэл хавтсан дээр заагч сумыг байрлуулж байгаад хулганы баруун товчийг дарж хураангуй цэснээс нээх /Open/ командыг сонгож дарна. Зүүн самбар дээр хавтаснуудын хажуу талд байгаа + ба – тэмдэгнүүд нь тухайн хавтас дотроо дэд хавтас агуулж байгааг илэрхийлэнэ. Ямарч тэмдэггүй байвал тухайн хавтас нь дэд хавтасгүй гэсэн үг юм. Ямар нэгэн хавтасны дэд хавтаснууд нь салаалсан бүтцэн дээр ил харагдаж байвал – тэмдэгтэй, харин ил харагдахгүй нуугдсан байвал + тэмдэгтэй байна.

Файл ба хавтасны дэлгэрэнгүй мэдээлэл гаргах

Properties буюу шинж чанар командаар ямар нэг файл ба хавтасны тодорхойлолтыг гарган түүний тухай дэлэгрэнгүй мэдээлэлийг харж болно. Түүнээс гадна энэ командын тусламжтайгаар чухал файл эсвэл хавтсаа бусад хэрэглэгчээс нууж, өөрчилж устгахаас сэргийлж зөвхөн унших шинж чанартай болгож болно. Файл ба хавтас дараах 4 шинж чанарыг агуулсан байж болно. Үүнд:

  1. Read only /зөвхөн унших/ Ийм шинж чанартай файл хавтсыг зөвхөн харж уншиж болно. Харин өөрчилж устгаж болохгүй
  2. Archive /Архив/ Ийм шинж чанартай файл хавтасыг хуулж эсвэл архивлаж болно.
  3. Hidden / нууц/ Нууц шинж чанартай файлууд дэлгэцэн дээр харагдахгүй.
  4. System /системийн/ Энэ нь хэрэв тухай файл програмийн файл байвал ийм шинж чанартай байна. Файл ба хавтасны тодорхойлолтыг харж, шинж чанарыг нь өөрчлөхийг хүсвэл өөрчлөх гэж буй файл эсвэл хавтаснуудыг ялгаад файл цэсний пропертс командыг сонгож дарна. Эсвэл хулганы баруун товчийг дарж хураангуй цэснээс Properties –г сонгоно. Харилцах цонхны эхний хэсгээс файл ба хавтасны нэр ба дүрсийг харна, 2 дахь хэсгийн мэдээлэл нь файл ба хавтасны төрлийг /Type/, байрлаж байгаа газрыг /Locatioin/, нийт хэмжээг нь Size, түүн дотор хадаглагдаж байгаа файл ба дэд хавтасны тоог contains харуулана. 3 дахь хэсгийн мэдээлэл нь тухайн хавтас ба файлын MS DOS–н нэр, дискэн дээр байгуулагдсан он сар өдөр creаted, өөрчлөлт хийгдсэн он сар өдрийг /Modified/ Хамгийн сүүлд энэ файлруу хандсан он сар, өдрийг Accesed тус тус заана. 4 дэх хэсэг дээр файл хавтасны шинж чанарыг идэвхижүүлж, эсвэл хүчингүй болгож болно. Файл ба хавтасны шинж чанарыг харж дуусаад эсвэл өөрчлөлт хийгээд ок товч дээр дарж харилцах цонхыг хаана.


Лекц 3

Файл ба хавтасыг хайх

Ямар нэгэн файл ба хавтасыг олохын тулд олон хатасыг нээж үэхийн оронд Find /хайх/ командаар хурдан хайж болно. Энэ командаар зөвхөн файл ба хавтасыг тодорхой дискэн дээрээс хайгаад зогсохгүй сүлжээнд холбогдсон компьютер, Интернетэд бүртгүүлсэн хэн нэгэн хүнийг болон вэб хуудсуудыг э-майл, тэмдэглэл гэх мэт мэдээллийг хайж болно.

Find командыг ажиллуулах бусад аргууд

  • Start цэсний Find /Search/ -> Filea and Folders командыг сонгоно.
  • Start цэсэн дээр хулганы баруун товч дарж хураангуй цэснээс Find команд
  • My Computer дүрсэн дээр хулганы баруун товч дарж хураангуй цэснээс Find команд
  • My Computer цонхны File цэсний Find команд
  • Windows-ийн цонхны дүрстэй товчийг F үсгийн хамт дарна.

Шинэ хавтас байгуулах

Хатуу болон уян дискэн дээр өөрийн файлаа хадгалахдаа эмх цэгцтэй байлгахын тулд шинээр хавтас байгуулдаг. Шинэ хавтас байгуулахдаа хөтчийн цонхны баруун самбар дээр, дотор нь шинэ хавтас байгуулыг хүсэж байгаа диск эсвэл хавтсаа сонгоод File цэсний New -> Folder командыг сонгоно.

Шинээр байгуулж байгаа хавтас болгон ямар нэгэн хавтасны дэд хавтас болдог.

Файл ба хавтасны нэрийг солих

Дурын дэд хавтас ба файлын нэрийг өөрчлөн сольж болно. Файлын нэрийг өөрчлөх үед түүний зөвхөн нэр нь өөрчлөгдхөөс агуулга нь өөрчлөгдөхгүй. Нэрийг солихдоо хөтчийн цонхон дотор нэрийг нь солихыг хүсэж байгаа файл эсвэл хавтсаа сонгож ялгаад File цэсний Rename командыг сонгоно. Эсвэл хулганы баруун товчийг дарж гарч ирсэн хураангуй цэснээс Rename командыг сонгоно. Файл ба хавтасны нэрэн дээр курсор гарч ирнэ. Шинэ нэрийг шууд бичээд Enter товчийг дарна.

Файл ба хавтасыг хуулах

К дээр ажиллаж байх үед файл ба хавтсаа өөр К-луу зөөх эсвэл нөөцөлж авахын тулд тэдгээрийг хуулах шаардлага гардаг. К ажиллаж байх үед К-ын санах ойд Clipboard гэж нэрлэгддэг тү санах ойг байгуулдаг. Ямар нэгэн объктыг ялгаад, түүнийг Copy эсвэл Cut командаар хуулж эсвэл зөөх үед энэ санах ойд түр хадгалаад, дараа нь хэрэгтэй газар нь Paste командаар гаргаж тавьдаг.

Файлын нэр ба өргөтгөл

Файл болгон өөрийн гэсэн цорын ганц нэртэй байна. Дискэн дээр нэг дор ижил нэртэй 2 файлыг хадгалж болохгүй. Хэрэв тийм нэртэй 2догч файлыг хадгалахыг оролдвол компьютер эхний файлыг устгаад шинэ файлыг бичнэ. ийм тохиолдолд К устгах гэж байгаагаа үргэлж сануулж байдаг. Зөвхөн нэр өгсөн үед л файл хадгалагдана. Файлын нэрийг тухайн файлийг байгуулж байгаа хүн өгөх ба файл дотор хадгалж байгаа мэдээлэлийнхээ дагуу нэр өгөх нь зүйтэй. Ихэнх файлийн бүтэн нэр нь Extension өргөтгөл гэж нэрэлдэг 3 үсгээр төгссөн байдаг. Өргөтгөл файлын нэрээс цэгээр тусгаарлагдана. Өргөтгөлийг тухайн файлыг боловсруулж байгаа хэрэглээний программ автоматаар өргөтгөл өгдөг. Файлын нэр нь тухайн файлд юун тухай хадгалагдаж байгааг илэрхийлдэг бол харин өргөтгөл нь ямар төрлийн файл, яаж ажиллахыг тодорхойлж өгдөг. Жишээлбэл: текстэн файлууд .txt, .doc болон бусад өргөтгөлтэй, Гарафикан файлууд .bmp, .pcx, .gif, .jpg, .tif болон бусад өргөтгөлтэй, дуу авианы файлууд .wav, .snd, .mid болон бусад өргөтгөлтэй, видео файлууд .avi, .qtw болон бусад өргөтгөлтэй, тоон файлууд .bin өргөтгөлтэй байдаг. Файлын нэр ба өргөтгөлийг зөвхөн латин үсгээр бичнэ. Файлын нэрэн дотор / : * ? < > | тэмдэгтүүдийг хэрэглэж болохгүй. Windows 98 үйлдлийн систем нь файлын нэрийг крилл үсгээр бичих , хоосон зайг оролцуулан 1-255 хүртэл тэмдэгтийг агуулсан урт байх боломжийг олгож байгаа боловч файлын нэрийг нь 8 тэмдэгтээс хэтрүүлэхгүйгээр өгч байх нь зүйтэй.

Уян дисктэй ажиллах

Файлуудаа нөөцлөн авч хадгалах нэг компьютерээс нөгөө компьютерт файлуудыг зөөхийн тулд уян дискийг хэрэгэлнэ.

Уян дискийг порматлах: Шинэ уян дискийг хэргэлхийн өмнө порматлах хэрэгтэй байдаг. Үүнээс гадна хэрэглэж байсан уян дискэн дээрхи файлуудыг устгах, Түүний алдаа эвдэрлийг багасгах засах зорилгоор порматалдаг. Дискийг порматлах гэдэг нь түүн дээр мэдээлэл яаж хадгалагдахыг тодорхойлох бичлэгийг хийж өгнө гэсэн үг. Дискийг порматлсны үр дүнд түүн дээрхи бүх мэдээлэл устаад яг шинэ диск шинэ болж зөвхөн файлуудын байрлалын хүснэгт түүн дээр хуулагдана. Уян дискийг порматлахын тулд:

  1. My Computer цонхон дотор Windows Explorer цонхны зүүн талын самбар дээрхи уян дискны 3.5 Floppy [A] дүрсэн дээр заагч сумыг байрлуулаад хулганы баруун товчин дээр дарна.
  2. Хураангуй цэснээс Formаt командыг дарна. Formаt: 3.5 Floppy [A] нэртэй харилцах цонх гарна.
  3. Харилцах цонхны Cаpacity/багтаамж/ жагсаалтын цонхноос порматлах дискнийхээ багтаамжийг сонгоно.
  4. Formаt type бүлгийн сонголтуудаас яаж порматлахаа сонгож дарна.

Үүнд: Quick /хурдан/ - Дискний эвдрэл замуудыг хамаарахгүй файлуудыг нь устгана. Хэрэв дискээ эвдрэлгүй гэдэгт итгэлтэй байвал энэ командыг сонгоно.

- Full /бүрэн/ - дискэн дээрхи бүх мэдээлэлүүдийг устгаж, дискний эвдрэлтэй замуудыг хайж илрүүлэнэ. Шинэ дискийг хэргэлхийн өмнө энэ командаар Formаt-лах хэрэгтэй

- Copy system files only /зөвхөн смистемийн файлуудыг хуулах/ урьд нь Formаt-лчихсан дискэн дээр түүн дээрх файлуудыг устгахгүйгээр системийн файлуудыг хуулна. Ийм системийн файлуудтай дискээр компьютерийг ажиллуулж болно.

  1. Хэрэв дискэндээ нэр өгөхийг хүсвэл Label /хаяг/ текстний цонхон дотор нэр бичээрэй.
  2. Start /эхлэх/ командын товчин дээр дархад харилцах цонхны доод талт Formаt –н хэсэгт Formаtлах ажиллагаа явагдаж байгаа нь харагдана. Formаtлах ажиллагаа дууссаны дараа Formаt Results /форматын үр дүн/ нэртэй Formаt-н үр дүнг харуулсан цонх дэлгэцэн дээр гарна. Энэ цонхноос уян дискний нийт багтаамж /...bytes total disk space/, системийн файлууд эзэлж байгаа зай

Уян дискний хуулбарыг хийх

Чухал хэрэгтэй мэдээлэл хадгалан уян дискний агуулагыг тэр чигээр нь өөр дискруу хуулж тухайн дискны хуулбарыг хийж болно. Хуулбар хийгдэх дискний төрөл багтаамж нь хуулагдаж байгаа дискнийхтэй адилхан байх шаардлагатай. өөрөөр хэлбэл багтаамж нь ижил байх шаардлагтай. Хуулбар хийж байгаа дискний бүх файл устгагдана. Уян дискний хуулбар хийхийн тулд

1. Хуулбарыг хийж байгаа уян дискийг диск агуулагч руу хийнэ.

2. My Computer црнхон дотор эсвэл Windows Explorer цонхны зүүн талын самбар дээр уян дискний 3.5 Floppy [A:] ийм дүрсэн дээр заагч сумыг байрлуулж хулганы баруун товчийг дарна.

3. Хураангуй цэснээс Copy Disk командыг сонгож дарна.

4. Харилцах цонхны Start командын товчин дээр дарна.

5. Систем хуулагдах дискийг уншиж эхлэх бөгөөд энэ ажиллагааг харуулсан цонх нээгдэнэ

6. Систем хуулагдах дискний мэдээлэлийг уншиж дуусгаад хуулж авах дискний хийхийг шаардсан харилцах цонх дэлэгцэн дээр гаргана.

7. Хуулбар хийх дискийг сольж хийгээд ок командыг дарна. Хуулах ажиллагаа дууссны дараа Close командын товчин дээр дарж ажиллагааг дуусгана.

Дискний дэлгэрэнгүй мэдээлэл

  1. My Computer црнхон дотор Windows Explorer цонхны зүүн талын самбар дээрх 3.5 Floppy [A:] дүрсэн дээр заагч сумыг байрлуулаад хулганы баруун талын товчийг дарна.
  2. Хураангуй цэснээс Properties /шинж чанар/ командыг сонгож дарна
  3. Гарч ирсэн харилцах цонхны General /үндсэн/ хуудсан дээрээс дискний нэр /label/, төрөл /type/, файлын систем /File system/, дискний ашиглагдсан зай /used space/, сул чөлөөтэй үлдсэн зай /free space/, дискний багтаамжийг /capasity/ тус тус харж болно. Хэрэв хатуу дискнийг сонговол хатуу дискний дэлгэрэнгүй мэдээлэлийг харах болно.

Лекц ¹4

Microsoft Word

Microsoft Word текст мэдээлэл боловсруулах хэрэглээний программ юм. Үүнд захиа текст бичих, сонингын эх бэлтгэх зэрэг олон ажлыг хөнгөвчилж, бүтээмж өндөртэй хийж өгнө. Текстэн мэдээлэлтэй ажилах хэрэглээний программ Word нь текстийг бичиж засварлах, бичсэн баримтыг хадгалах ба хадгалсан баримтаа дуудаж засварлах боломжтой. Бичгийн машинаас хурдан бүтээмж өндөртэй. Системд тавигдах шаардлага нь Word програм ажилуулахад санах ой, хатуу диск дэлгэц зэрэгт тодорхой шаардлага тавигдана. Үүнд К-ын %-д к-80286-с дээш процесортой хамгийн багадаа нэг хатуу болон уян дискийн төхөөрөмжтэй байх шаардлагатай. Боломжийн хувьд Word программ суурьуулахад хамгийн багадаа 6 мв сул зай хатуу дискэнд байх шаардлагатай Word бүхлээрээ суурилуулахад 24 мв хэжээний сул зай хатуу дискэнд шаардагдана. RАM-н нь Word ажиллуулхад 4 мв шуурхай санах ой хэрэгтэй. дэлгэцийн хувьд EGA байн түүнээс илүү нарийвчлалтай дэлгэц хэрэгтэй.

Гарчигын мөр /TITLE BAR/

Ашиглаж байгаа хэрэглээний программийн нэр ба үүссэн баримтын нэр гарна. Хэрэв баримтандаа нэр өгөөгүй бол Document 1 Document 2 гэсэн нэрийг автоматаар өгнө. Гарчигийн хойд хэсэгт цонхны хэмжээ өөрчлөх товч байна.

Цэсийн мөр /MENU BAR/:

Цэсийн мөр ашиглан Word програмийн командруу хандана. Хулгана ашиглаагүй үед F10 товчлуур дарж цэсийг идэвхижүүлж болно. Эсвэл Alt товчлуурыг доогуураа зураастай үсэгтэй хамт дарж идэвхижүүлж болно.

Хэрэгслийн мөр /TOOL BAR/:

Хэрэгслийн мөр нь командыг хурдан биелүүлэх боломжоор хангана. Хэрэв хулгана ашиглаж байгаа бол хэрэгсэлийн мөрийн товчоор командыг хурдан биелүүлж чадна.

Гүйлгэх хэсэг /SCROLL BAR/:

Гүйлгэх хэсгийн тусламжтайгаар бичиж байгаа мэдээлэлийнхээ харагдахгүй байгаа хэсгийг харна. Гүйлгэх хэсэг нь дэлгэцийг баруун зүүн дээш доош гүйлгэнэ.

Туслах мэдээлэлийн систем буюу Help

Word-г ашиглах явцад команд болон бусад зүйлийг хэрхэн гүйцэтгэх талаар туслах мэдээлэлийн ситстемээс хялбархан мэдэх болно Help-г гаргахдаа F1 товчлуур дарна. Ямар зүйлийн талаар мэдээлэл авах гэж байгааг бичээд хайлт хийх товчийг дарна. Close товчийг дарж туслах мэдээлэлийн системээс гарна.

zur1.bmp (789934 bytes)

Баримт үүсгэх

Та үсгийн фонтоо сонгосон бол мэдээллээ бичиж баримтаа үүсгэж болно. Монгол фонт нэрэндээ Моn гэсэн үгийг агуулсан байдаг. Баримт үүсгэх явцад үсэг, тэмдэгт устгах, оруулах зэрэг үйлдлүүд хийгдэнэ. Эдгээрийг хэрхэн хийхтэй танилцъя. 

Үсэг болон тэмдэгт устгах

1. Устгах үсэг болон тэмдэгтийн байрлалд курсороо шилжүүлнэ.

2. Delete товчлуурыг дарвал курсорын баруун талд байгаа тэмдэгтийг арилгана. Backspace товчлуур дарвал курсорын зүүн талд байрлах тэмдэгтийг арилгана.

Текстийг дарж бичих

1. Төлвийн мөрд байгаа OVR үсэг дээр 2 товшилт хийнэ.

2. Дарж бичих горимд байвал төлвийн мөр дээр OVR товч тодоор харагдана. Оруулгын горимд төлвийн мөр дээр OVR товч идэвхигүй байна. Дарж бичих горимд мэдээлэл бичихэд курсор байгаа байрлалаас эхлэн өмнө байсан мэдээллийг арилгаж бичнэ.

 Текстийг мөр шилжүүлэн бичих

Текстэн мэдээлэл боловсруулах хэрэглээний програм Word нь бичиж байгаа мэдээлэл мөрөнд багтахааргүй болоход өөрөө автоматаар шинэ мөр рүү шилжүүлдэг.

Оруулга хийх

1. Курсорыг оруулга хийх газраа аваачна.

2. Төлвийн мөрд OVR гэсэн үг идэвхигүй болгоно.

3. Оруулах текстээ бичнэ.

Хулгана ашиглан курсор шилжүүлэх

1. Хулганы заагчийг шилжүүлэх газраа аваачна. Ингэхэд I хэлбэртэй болно.

2. Хулганы зүүн товчлуурыг нэг дарахад мэдээлэл бичих байрлалд курсор шилжиж байрлана.

Шинэ параграф эхлүүлэх

Текстэн мэдээлэлтэй ажиллах хэрэглээний програм Word  текстийг автоматаар дараагийн мөр рүү шилжүүлдэг. Харин гараас ENTER товчлуур дарж шилжүүлсэн тохиолдолд шинэ параграф буюу догол мөр эхэллээ гэж ойлгоно.

Шинээр үүсгэсэн баримт хадгалах

Баримтаа үүсгэсний дараа хадгалахдаа File цэсийн Save командыг сонгоно. Файлын нэр, хадгалах замыг нь зааж өгөх шаардлагатай.

1. File цэсийн Save командыг сонгоно. Эсвэл стандарт хэрэгслийн мөрөөс файл хадгалах товч дарна. Ингэхэд хадгалах файлын нэр бичих цонх гарна.

2. File name хэсэгт файлын нэрийг бичиж өгнө.

3. Save товч дарж файлаа хадгална.

Хадгалсан баримтад хийсэн өөрчлөлтийг хадгалах

Та шинээр үүсгэсэн баримтыг хадгалахад файл хадгалах цонх гарна. Харин нэр өгсөн бол уг цонх гарч ирэхгүй өмнө нь хадгалсан нэрээр хийгдсэн өөрчлөлтүүдийг хадгална.

Хадгалсан баримтын нэрийг өөрчлөх

File цэсийн Save as командыг сонгон баримтын нэрийг өөрчилж хадгалж болно.

1. File цэсийн Save as командыг сонгоход хадгалах цонх гарна. Файлын нэр хэсэгт өмнө өгөгдсөн баримтын нэр бичигдсэн байна.

2. File name хэсэгт байгаа нэрийг өөрчилж шинээр өгөх нэрээ бичнэ.

3. Баримт хадгалах хавтас, дискийн төхөөрөмжийг өөрчлөхийг хүсвэл зам заах хэсэгт өөрчлөлт хийнэ.

4. Өөрчлөлтүүдээ хийсний дараа хадгалах (Save) товчийг дарна. 

Баримт хадгалах

Баримтыг нээх

Хадгалсан баримт нээхдээ File цэсийн Open командыг сонгоно. Эсвэл стандарт хэрэгслийн мөрөөс нээх товчийг дарж файл нээх цонхыг гарна. Идэвхитэй байгаа хавтас дахь файлын нэрсийн жагсаалтаас нээх файлын нэр дээр хулганы заагчийг байрлуулан нэг дарахад нэр бичих хэсэгт сонгогдсон файлын нэр бичигдэнэ. Нээх товч дарж файлаа нээнэ.

Баримт нээх

Текстийг хэвжүүлэх

Текст бичсэний дараа түүний үсгийн хэмжээ, хэлбэр зэргийг өөрчилж болно. Ингэхдээ эхлээд текстээ тэмдэглэнэ. Тесктийг тэмдэглэхдээ хулгана болон гарын товчлуур ашиглана.

Текст хэвжүүлэх

Хулгана ашиглах нь

1. Хулганы заагчийг текстийн эхэнд байрлуулаад зүүн товчлуурыг дараастай чигээр нь хулганаа шилжүүлэхэд текст тэмдэглэгдэнэ.

2. Зохих текстээ тэмдэглэж дууссаны дараа хулганаа суллана.

Гарны товчлуур ашиглах нь

1. Тэмдэглэх текстийн эхэнд курсороо байрлуулна.

2. Shift товчлуурыг чиглэлийн сум бүхий товчлууртай хамт дарж текстээ тэмдэглэнэ.

Текстийн хэлбэр хэмжээг өөрчлөхийн тулд Format цэсийн Font командыг сонгоно. Фонт командаар үсгийн хэлбэр, хэмжээг өөрчлөхөөс гадна хэвжүүлэх хэрэгслийн мөрийг ашиглаж болно.

WORD Програмын ажиллагааг дуусгах

Текстэн мэдээлэл боловсруулах хэрэглээний програм Word  ашиглаж дууссаны дараа File цэсийн гарах (Exit) командыг сонгоно. Хэрэв баримт үүсгээд хадгалаагїй эсвэл хийсэн єєрчлєлтийг нэмж хадгалаагїй бол хадгалах эсэхийг лавласан цонх (Do you want to save changes) гарна. Yes сонговол баримтанд хийсэн єєрчлєлтийг хадгалаад Word  програмын ажиллагааг дуусгана. No сонговол мэдээллийг хадгалахгїйгээр ажиллагаа дуусгана. Cancel сонговол гарах командыг хэрэгсэхгїй болгоно. Єєрєєр хэлбэл та Word  їргэлжлїїлж ашиглах болно. 

Баримттай ажиллах

Хуудас дугаарлах: Баримтанд хуудасны дугаар оруулхын тулд

1.Insert цэсний Page Numbers ( хуудасны дугаар ) командыг сонгож дарна.

2.Position /байрлал/ дарж хуудасны дугаарыг хаана байрлуулахыг сонгоно.

· Top of Page нь хуудасны дээд талд байрлуулана.

· Bоttom of page нь хуудасны доод талд байрлуулна

3.Aliynment /тэгшлэх/ - дугаарыг дээд эсвэл доод мөрийг яг хаана байрлуулахыг тодорхойлоно.

· Left –зүүн

· Center – төв,

· Outside –үдэлтнээс хол буюу гадна талд,

· Right – баруун,

· Inside – дотор талд.

Дугаарын байнгын формат нь 1.2.3. гэх мэт Араб тоонууд байдаг. Хэрвээ дугаарыг өөр тоо тэмдэгтээр дугаарлахыг хүсэж байгаа бол Format командын товчин дээр дараад Number Format (дугаарын формат) дотроос хүссэн хэлбэрийг сонгоно.Хэрвээ баримтынхаа эхний хуудсанд дугаар гаргахыг хүсэхгүй байгаа бол Page Numbers харилцах цонхны Show Number on first page /эхний хуудсан дээр дугаарыг харуулах/ командын хяналтын товчин дээр дарж түүнийг идэвхигүй болгоно.

Баримтыг дурын тооноос эхлэн дугаарлахын тулд

1. Insert цэсний Page Numbers командыг дарж Page Numbers нэртэй харилцах цонхыг гаргана.

2. Position жагсаалтын цонхыг дарж дугаарыг хуудасны хаана байрлуулахыг сонгоно

3. Format командын товчин дээр дарна.

4. Start At -текстийн цонхон дотор баримтыг дугаарлаж эхлэх эхний тоог оруулна.

Цаасны хэмжээ сонгох .

1. File цэсний Page Setup командыг сонгож дарна.

2. Paрer Size хуудсыг сонгож дарна.

3. Paper Size жагсаалтын цонхны товчин дээр дарж гарч ирсэн жагсаалтаас хэрэгтэй цаасаа сонгоно. Сонгосон цаасны өргөны хэмжээ /Width/, өндөр хэмжээ /Height/ дотор харагдана.

Хуудасны захын зайг өөрчлөх:

1. File цэсний Рage Setup командыг сонгож дарна.Рage Setup нэртэй харилцах цонхыг нээнэ.

2. Margins /захын зай/ хуудасыг сонгож дарна.

3. Хуудасны эргэн тойрны захын зайг тодорхойлно. Үүнд

· Top – цаасны дээд ирмэгээс текст хүртлэх зай.

· Bottom – доод

· Left – зүүн

· Right – баруун

4.Энэ тодорхойлсон захын зайг баримтын ямар нэг хэсэгт хэрэглэхээ Apply to /...-д хэрэглэх/ дотор тодорхойлоно.

  • This selection /Энэ хэсэг/ Курсор байрлаж байгаа баримтын хэсэгт.
  • This point forward /Энэ цэгээс эхлэн/ Курсор байрлаж байгаа хуудас ба түүнээс хойших хуудаснуудад.
  • Whole document /нийт баримт/ Баримтын бүх хуудсанд

Баримтанд хөл, толгойн текст ишлэл оруулах:

Хөл ба толгой бол баримтын бүх хуудсанд хэвлэгддэг текст юм. Хөл ба толгойн текст нь хуудасны дугаар, баримтын гарчгууд, зохиогчийн нэр зэрэг бусад янз бүрийн мэдээлэлийг агуулж болно. Хэрэв та Normal горимд ажиллаж байсан бол хөл ба толгойн текст оруулах үед Print Layout горимруу автоматаар шилжих бөгөөд ажлын талбар дээр хөл ба толгойн текст оруулах тасархай зураасан хүрээ бүхий тусгай хэсэг ба Header and Footer /хөл ба толгой/ нэртэй хэрэгсэлийн самбар гарна.

Word нь хөл ба толгойн текстийг хэвлэгдэхгүй тасархай зураасан хүрээн дотор оруулана. Энэ үед баримтын үндсэн текст бүдгэрч харагдана. Хөл ба толгойн хэсэгт текстыг оруулаад ердийн текстыг форматладаг аргаар форматлана.

Хуудасны дээд ба доод ирмэгээс толгойн текст хүртлэх зайг өөрчлөхийн тулд File цэсний Page Setup-> Margins /захын зай/ -> from edge /ирмэгээс/ -> Header дотор хуудасны дээд ирмэгээс толгойн текст хүрьлэх зайг, Footer хуудасны доод ирмэгээс хөлийн текст хүртлэх зайг оруулна

Өөр өөр хуудсан дээр ялгаатай хөл ба толгойн текстийг оруулахын тулд File-> Page Setup-> Layout /байршуулалт/ хуудсыг нээнэ. Header and Fooders бүлгийн дараах командуудаас аль хэрэгтэйг нь эсвэл 2-ууланг нь идвэхжүүлнэ.

· Different odd and even - тэгш ба сондгой хуудсууд ялгаатай байх

· Different First Page - нэгдүгээр хуудас ялгаатай байх.

Баримтанд ишлэл оруулахдаа ишлэлийн тэмдэгийг оруулах газар курсор байрлуулаад. Insert -> Footnote /хөлийн тэмдэглэл/ командыг сонгоно. Footnote and Еndnote нэртэй харилцах цонх нээгдэнэ. Endnote төгсөглийн тэмдэглэл. Ишлэлийг дараалсан тоогоор дугаарлахын тулд Autonumber сонголтон дээр дарна. өөр тэмдэгээр дугаарлахыг хүсвэл Custom mark /дурын тэмдэгт/ сонголтон дээр дараад түүний хажуугийн цонхон дотор хүссэн тэмдэгтийг оруулах бөгөөд оруулахыг хүссэн тэмдэгт товчлуурт гар дээр байхгүй бол Symbol /тэмдэгт/ командын товчин дээр дарж хүссэн сонголлтоо хийнэ.

Ишлэлийг зөөхийн тулд дангаар нь эсвэл тексттэй хамт ялгаад ердийн текст зөөх аргуудыг хэрэглэн шинэ байрлалруу зөөнө. Харин ишлэлийг устгахын тулд түүний ишлэлийн тэмдгийг ялгаад Delete товчин дээр дарна.

Мэдээлэлд солилт хийх:

Бичсэн мэдээлэлдээ өөрчлөлт хийж үг солих шаардлага гарвал Edit цэсний Replace командыг сонгоно. Find Wath хэсэгт хайх үгээ бичнэ.

Баримтыг хамгаалах

Мэдээлэлийг харах өөрчлөлт хийхээс хамгаалж нууц үгтэй болгож болно. Хамгаалалтыг хийхдээ: 1. хамгаалалт хийх баримтаа нээнэ. 2. File цэснээс Save as командыг сонгоно. 3. Options командыг сонгоно 4. Password to Open цонхонд нээх үед хэрэглэх нууц үгээ оруулана. Баримтанд өөрчлөлт хийхдээ мөн нууц үг шаардах бол Password to Mоdify-д нууц үгээ оруулана. Баримтыг зөвхөн унших байдлаар хадгалъя Read-only recommended-ын өмнөх хяналтын цонхонд тэмдэглэгээ тавих шаардлагатай. Нууц үгийг дахин нягтлан шалгаад ок дарна.

Format цэс баримтын текст хүснэгт объект нэг бүрийг төрөл бүрийн хэлбэр хэмжээ загварт оруулах зориулалтай

Paragraphg – текстийг тохируулах

Balletr and Numbering- тоочсон бичиглэлийг тэмдэглэх

Change Case - үсэг солих

Columns- баганыг хэлбэрт оруулах

Tab- зай авах

Drop Cap- эхний үсэг томоор бичих

Text Direction- Текстийн чиглэл өөрчлөх

Auto Format- Текстийг бэлэн загварт оруулах

Object-Объектийг загварчлах

Tools- цэс

Spelling Grammer- зөв бичгийн дүрмийн алдааг шалгах

Language - үсэг ба хэл зүйн дүрмийн алдааг шалгах хэлээ сонгох

Word Count - үг тоолох

Auto Corect –алдаа засах

Track changes –Засварыг тэмдэглэх

Merge Document – баримтыг нэгтгэх

Window - цэс

New Window- нээлттэй баримтын хуулбар шинэ цонх үүсгэнэ.

Arrange All- шинээр нээсэн ба зэрэг ажиллаж байгаа Fille цонхыг 1 дэлгэцэн дээр гаргах буюу жишихэд хялбар байдлаар гаргах

Split- баримтын цонхыг хуваах

Мэдээлэлийг хэвлэх

Мэдээлэлийг хэвлэхдээ стандарт хэрэгсэлийн мөр дэх хэвлэх товчийг дарснаар хялбар гүйцэтгэгдэнэ. Энэ тохиолдполд хэдэн хуудас хэвлэх ямар хуудас хэвлэх зэргийг заах боломжгүй. Мэдээлэлийг хэвлэхдээ Fille Print сонгож дарна.

ь All- Баримтын бүх хуудсыг хэвлэх

ь Current page-1 хуудас хэвлэнэ.

ь Pages –Зөвхөн нэг хуудас төдийгүй хэд хэдэн хуудас сонгож хэрэглэж болно.

Printer хэсгээс Printer-н төрлийг сонгоно.

Properties- Цаасны хэмжээг сонгоно.

Copies - Хэдэн % хэвлэхээ сонгоно.

Хэвлэх байрлалыг харах:

File цэснээс Print Preview командыг сонгоно. Хэвлэхээс өмнө баримтыг олон хэлбэрээр харж болно.

Magnifer- Хэмжээг томруулж харна

One page- Нэг хуудсаар харах

Multiple page- олон хуудсаар харах

Zoom сontrol- хэмжээ сонгох


Yiew ruler- чиглүүлэгчийг харна.

Shrink to fit- баримтыг шахна.

Full screen- бүхэл дэлэгцээр харуулна

Close- хаах

Help- туслах мэдээлэл харна.

Хэлбэр хуулах

Текстийг хэвжүүлэхдээ дээрхи аргаас гадна хэлбэр хуулах        товч ашиглаж болно.

Энэ товчны тусламжтайгаар текстийн хэвжүүлэлтийг өөр хэсэг текст рүү хуулж болно. Үүний тулд:

1. Хэлбэрийг нь хуулах гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ.

2. Стандарт хэрэгслийн мөрөөс хэлбэр хуулах товчийг дарна. Ингэхэд хулганы заагч багс хэлбэртэй болно.

3. Хэвжүүлэх гэж байгаа текстээ тэмдэглэхэд өмнөх текстийн хэлбэрээр хэвжүүлэгдэнэ

Мөн дараах замаар хэлбэрийг хуулж болно.

Хэлбэрийг хуулах

1. Эхлээд хэлбэрийг хуулах текстээ тэмдэглэнэ.

2. Хэлбэр хуулах товч дээр хулганы заагчийг байрлуулан 2 ойрхон товшиход хулганы заагч өөрчлөгдөнө.

3. Дараа нь хэвжүүлэх гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ.

4. Хулганы заагчийг хэвийн байрлалд оруулахдаа формат хуулах товч дээр нэг дарах буюу эсвэл ESC товчлуур дарна.

 Шинэ баримт үүсэхэд сонгогдсон байх фонт сонгох

Шинээр баримт үүсгэхэд фонт нь сонгогдсон байдаг. Энэ фонтыг өөрчлөх боломжтой.

1. Format цэсээс Font команд сонгоно.

2. Фонтын нэр, хэмжээ, хэлбэрийг сонгоно. DEFAULT гэсэн товч дарна.

3. Фонтыг солих эсэхийг асуусан лавлах цонх гарахад зөвшөөрсөн сонголт (Yes) хийнэ.

Засварлах нэмэлт боломжууд

Бид өмнөх хичээлээр гарны товчлуур болон хулгана ашиглан текстийг тэмдэглэх тухай үзсэн. Бичсэн текстийн фонтыг өөрчлөх, хэлбэржүүлэхэд тэмдэглэх ажиллагаа чухал үүрэгтэй. Тэмдэглэсэн текст дэлгэц дээр өөр өнгөөр харагдана. Тэмдэглэгээг арилгахдаа текстийн аль нэг хэсэгт товшилт хийхэд болно.

Хулгана чирч текст тэмдэглэх

Энэ нь текстийг тэмдэглэх үндсэн арга юм. Текстийн ямар ч хэсгийг энэ аргаар тэмдэглэж болно.

1. Хулганы заагчийг тэмдэглэх хэсгийн эхэнд байрлуулан I хэлбэртэй болмогц хулганаа чирнэ.

2. Тэмдэглэх текстийн төгсгөлд очмогц хулганы товчлуураа суллана.

Хулгана ашиглан текстийн хэсгийг тэмдэглэх

Текстээс үг, өгүүлбэр, мөр, догол мөрөөр хэвжүүлэх шаардлага гардаг. Үг, мөр, өгүүлбэр зэргийг хэрхэн хялбар тэмдэглэхийг үзье. Хулганы заагчийг текстийн өмнө байрлуулахад хулганы заагч нь текст рүү харсан хэлбэртэй болно. Энэ заагчийг тэмдэглэх заагч гэнэ.

Хийх үйлдэл

Үг

Үгэн дээр хулганы заагчийг байрлуулан 2 товш.

Өгүүлбэр

CTRL товчлуурыг дарж байгаад өгүүлбэрийн аль нэг хэсэгт хулганы заагчийг байрлуулан нэг товшино.

Мөр

Тэмдэглэх заагчийг тэмдэглэх мөр рүүгээ заагаад нэг товшино. Хэрэв хэд хэдэн мөр тэмдэглэх бол хулганаа чирнэ.

Догол мөр

Догол мөрийн хэсэгт курсорыг байрлуулан хулганаа 3 товшино. Эсвэл тэмдэглэх заагчийг догол мөрийн аль нэг хэсэгт байрлуулж хулганаа 2 товшино.

Бүх текст

Тэмдэглэх заагчийг гаргаад хулганы зүүн товчлуурыг 3 товшино. Эсвэл Ctrl товчлуурыг дарж байгаад тэмдэглэх заагчийг гарган хулганаа нэг товшино.

Текст арилгах

Текстээс нэг тэмдэгт болон хэсэг мэдээллийг арилгаж болно. Delete товчлуур дарж курсорын ард байрлах тэмдэгтийг арилгана. Backspace товчлуур дарж курсорын өмнө байгаа тэмдэгтийн арилгана. Хэд хэдэн тэмдэгт арилгахыг хүсч байгаа бол эхлээд тэмдэглээд Delete, Backspace товчлуурын аль нэгийг дарна. Арилгаж байгаа тэмдэгтийн оронд өөр текст бичих бол тэмдэглэсний дараа арилгах товчлуур даралгүйгээр шууд сольж бичих текстээ бичнэ.

Текстийг хуулах, зөөх

Цэс ашиглан текстийг хуулах

Текст хуулахдаа дараах командыг ашиглана.

1. COPY -Хуулах команд өгөхөд тэмдэглэгдсэн текст санах ойд түр хадгална.

2. PASTE-Хадгалсан текстээ дэлгэц дээр гаргана.

Хуулах үйлдлийг дараах дарааллаар гүйцэтгэнэ.

1. Хуулах гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ.

2. Edit цэсээс хуулах командыг сонгоно.

3. Хаана хуулах гэж байгаа газраа курсороо байрлуулна.

4. Edit цэсээс текст гаргах командыг сонгоно.

 Хуулах үйлдэл

Хэрэгслийн мөр ашиглан текст хуулах

1. Хуулах гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ.

2. Стандарт хэрэгслийн мөрөөс хуулах товч дарна.

3. Хаана хуулах гэж байгаа газраа курсороо байрлуулна.

4. Стандарт хэрэгслийн мөрөөс текст гаргах      товч дарна.  

Хэрэгслийн мөрөөр хуулах

 Баруун цэс ашиглан текст хуулах

Хулганы баруун товчлуурыг дарахад гарах цэсийг баруун цэс гэнэ. Баруун цэс ашиглан хуулах үйлдлийг гүйцэтгэе.

1. Хуулах гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ. Хулганы заагчийг тэмдэглэсэн текст дээрээ байрлуулсан байна.

2. Хулганы баруун товчлуураар баруун цэс гаргаж хуулах команд сонгоно.

3. Хаана хуулах гэж байгаа газраа курсороо байрлуулна.

4. Баруун цэс гарган тест гаргах PASTE командыг сонгоно.

 Баруун цэс ашиглан хуулах

Цэс ашиглан текстийг зөөх

Текстийг зөөхдөө дараах командыг ашиглана.

CUT – Зөөх команд өгөхөд тэмдэглэсэн текстийг санах ойд түр хадгална

Зөөх үйлдлийг дараах дарааллаар гүйцэтгэнэ.

1. Зөөх гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ.

2. Edit цэсээс зөөх командыг сонгоно.

3. Шинэ байрлалдаа курсороо байрлуулна.

4. Edit цэсээс текст гаргах PASTE команд сонгоно.

Зөөх үйлдэл

Хэрэгслийн мөр ашиглан текст зөөх

1. Зөөх текстээ тэмдэглэнэ.

2. Стандарт хэрэгслийн мөрөөс зөөх   товч дарна.

3. Зөөх гэж байгаа газраа курсороо байрлуулна.

4. Стандарт хэрэгслийн мөрөөс текст гаргах    товч дарна.

Баруун цэс ашиглан текст зөөх

1. Зөөх гэж байгаа текстээ тэмдэглэнэ. Хулганы заагч тэмдэглэсэн текст дээр байрласан байна.

2. Хулганы баруун товчлуураар баруун цэс гаргаж зөөх команд сонгоно.

3. Зөөх гэж байгаа газраа курсороо байрлуулна.

4. Баруун цэс гарган текст гаргах командыг сонгоно.

Хийсэн үйлдлийг буцаах

Edit цэсийн Undo командаар саяхан гүйцэтгэсэн үйлдлийг буцааж болно. Жишээ нь: хэсэг текст устгаад дараа нь уг командыг хэрэглэхэд устгасан текст буцаж гарна. Энэ үйлдлийг хэрэгслийн мөрийн товчоор гүйцэтгэж болно. Мөн гараас энэ командыг биелүүлнэ. Ингэхдээ CTRL товчлуурыг Z товчлууртай хамт дарахад хийсэн үйлдлийг буцаана.

 Үйлдэл буцаах

Буцаасан үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгох

Буцаасан үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгохдоо Edit цэсийн Redo командыг сонгоно. Мөн стандарт хэрэгслийн мөрөөс хэрэгсэхгүй болгох товч дарна. Эсвэл CTRL товчлуурыг Y товчлууртай хамт дарахад буцаасан үйлдлийг сэргээнэ.

Хэрэгслийн мөрийн товчны үүрэг

Товч

Команд

Гүйцэтгэх үүрэг

File р New

Шинээр баримт нээнэ.

Edit р Cut

Тэмдэглэсэн мэдээллийг санах ойд түр хадгална.

Edit р Copy

Тэмдэглэсэн мэдээллийг санах ой руу хуулна.

Edit р Paste

Санах ой дахь мэдээллийг курсор байрлаж байгаа газар гаргана.

Тэмдэгтийн хэвжүүлэлтийг

хуулна.

File р Open

Баримт нээнэ.

File р Print Preview

Хэвлэгдэх ерөнхий хэлбэрийг харна.

File р Print

Мэдээллийг хэвлэнэ.

File р Save

Баримтыг хадгална.

Edit р Undo

Хийсэн үйлдлийг буцаана.

Edit р Redo

Буцаасан үйлдлийг сэргээнэ.

Мөр хоорондын зай тохируулах

Хэрэглэгчээс мөрийн хоорондын зайг өөрчилж болно.

1. Курсороо параграф дээр байрлуулна.

2. Format цэсээс Paragraph командыг сонгоно.

3. Line spacing хэсгийн ард байгаа сумыг дарж жагсаалтаас сонголт хийнэ.

4. ОК товчийг дарж сонголтоо баталгаажуулна.  

Мөр хоорондын зай тохируулах

· Single - нэг мөрийн зайтай

· Line - 1.5 мөрийн зайтай

· Double – 2 мөрийн зайтай

· Exactly- өгөгдсөн хэмжээгээр зай авна

· At least- хамгийн багадаа ямар хэмжээтэй байх зай өгнө

· Multiple- хэд хэдэн мөрийн зайтай байхаар мөрийн тоог өгнө.

Параграф хоорондын зай өөрчлөх

1. Текстийн эхлэлд курсороо байрлуулна.

2. Format цэсээс Paragraph командыг сонгоно.

3. Spacing хэсэгт параграфын өмнө, хойно байх зайн хэмжээг өгнө.

4. ОК товчоо сонголтоо баталгаажуулна. 

Параграфыг өөрчлөх

· Before – хойно нь байх зайн хэмжээ

· After - өмнө нь байх зайн хэмжээ

Параграфаар зэрэгцүүлэх

Параграфаар зэрэгцүүлэхдээ курсор байрлуулаад хэвжүүлэх (Formatting) хэрэгслийн мөрөөс товч дарна.

- зүүн тийш зэрэгцүүлнэ.

- баруун тийш зэрэгцүүлнэ.

- голлуулна.

- хоёр талаас нь зэрэгцүүлэлт хийнэ.

 Параграфаар зэрэгцүүлэхдээ Format цэсийн Paragraph командыг сонгож Alignment хэсгээс сонголт хийнэ.

Үүнд: left - зүүн тийш зэрэгцүүлнэ.

Right - баруун тийш зэрэгцүүлнэ.

Center - голлуулна.

Justified- 2 талаас зэрэгцүүлнэ.

Зураг оруулах:.

Мэдээлэл зураг дүрс гарфик текст зэргийг оруулахдаа Insert цэснээс Picture командыг сонгоход дэд цэс гарч ирнэ. Clipart програмаас зураг оруулахад Word програм суурьлуулахад компьютэр дээр суусан зурагнууд гарч ирнэ. Эдгээрээс оруулах зургаа сонгоод Insert товч дарна.

Баримтанд дүрс оруулах: Зураг оруулах командаас Auto Shapes хэсгээс сонголт хийнэ. Дүрс оруулах сонголтыг командаас гадна зургын хэрэгсэлийн мөр ашиглан хийж болох ба дэлгэц дээр зургын хэрэгслийн мөр харагдахгүй бол Viewe Toolbars командыг сонгоод Drawing зургын хэрэгсэлийг сонгоно.

Баримтанд график байгуулах:

Хүснэгтэн мэдээлэл боловсруулах хэрэглээний програм Excel дэх график баримтандаа оруулах бол Insert цэснээс Picture командыг сонгоод Chart сонголтыг хийнэ. Графикын тоон утгыг өөрчлөх засвар хийхдээ график дээр хулганыг байрлуулж 2 дарна.

Дүрс зурах

Эхлээд зурах дүрсээ сонгоно.

  1. Дэлгэц дээр зурах газраа хулганы заагчаа байрлуулна. Заагчийн хэлбэр + болж өөрчлөгдсөн байгаа.
  2. Хулганаар чирж дүрсээ зурна.

Дүрсийн хэлбэр,хэмжээ өөрчлөх

- Тэмдэглэх товч. Дүрсийн хэлбэр, хэмжээ, өнгө өөрчлөхдөө дүрсээ тэмдэглэх хэрэгтэй. Тэмдэглэх товч сонгоод дүрс дээрээ нэг товшилт хийнэ. Ингэхэд дүрсийг тойрсон цэгүүд гарах ба энэ нь дүрс тэмдэглэгдсэнийг үзүүлнэ. Дүрс тэмдэглэсэн байдал

Дүрс тэмдэглээд заагчаа дүрс дээрээ байрлуулан хулганы баруун товчлуур дарахад командууд гарна. Дүрсэнд өөрчлөлт хийх (Format AutoShape) команд сонгож өөрчлөлт хийх цонх гаргана.Дүрсэнд өөрчлөлт хийх цонх :

Өөрчлөлт хийх цонхны зарим хэсэг нь идэвхигүй байж болно. Энэ нь ямар дүрсэнд өөрчлөлт хийх гэж байна гэдгээс хамаардаг. Тэгш өнцөгт дүрсэнд өөрчлөлт хийхэд Сумны хэлбэр өөрчлөх хэсэг нь идэвхигүй байх жишээтэй. Сонголт гаргах товч дээр дарж сонголтуудыг гаргана. Зохих өөрчлөлтийг хийгээд OK товч дарна. Өөрчлөлт хийх шаардлагагүй бол хэрэгсэхгүй болгох (Cancel) товч дарна.

Зураг зурах,боловсруулах

Шугам ба өнгийг өөрчлөх (Colors and lines)

Дүрсийг будах, шугамын өнгө, хэлбэрийг өөрчлөхдөө Шугам ба Өнгө (Color And Lines) хэсгийг идэвхижүүлнэ.

Шугам, өнгө өөрчлөх хэсгийн сонголт

Сонголт

Утга

Fill Color

Будах өнгийг сонгоно.

Line Color

Dashed Style

Weight

Шугамын өнгийг сонгоно.

Тасархай шугамын хэлбэр сонгоно.

Зураасын хэлбэрийг сонгоно.

Шугамын өргөнийг сонгоно.

Arrows

Begin Style

Begin Size

End Style

End Size

Сумд тохируулга хийх хэсэг

Сумны эхлэлийн хэлбэрийг сонгоно.

Сумны эхлэлийн хэмжээг сонгоно.

Сумны төгсгөлийн хэлбэрийг сонгоно.

Сумны төгсгөлийн хэмжээг сонгоно.

Дүрсийн хэмжээ өөрчлөх (Size)

Дүрсийн хэмжээ өөрчлөх эргүүлэх үед Хэмжээ (Size) хэсгийг идэвхижүүлнэ. Дүрсийн хэмжээ өөрчлөх цонх :

Дүрсийн хэмжээ, эргүүлэх өнцөг өөрчлөх хэсгийн сонголт

Сонголт

Утга

Size and Rotate

Height

Width

Rotation

Хэмжээ болон эргүүлэх өнцгийг зааж өгнө.

Дүрсийн өндрийн хэмжээг заана.

Дүрсийн өргөний хэмжээг заана.

Эргүүлэх өнцгийн хэмжээг заана.

Scale

Height

Width

Дүрсийн хэмжээг заасан хувиар өөрчилж харуулна.

Өндрийн хэмжээг хэдэн хувиар өөрчилж харуулахыг заана.

Өргөний хэмжээг хэдэн хувиар өөрчилж харуулахыг заана.

Original Size

Height

Width

Зурагдсан анхны хэмжээг үзүүлнэ.

Өндрийн хэмжээ

Өргөний хэмжээ

Lock Aspect Ratio

Дүрсийн анхны хэмжээний харьцааг хадгална.

Relative to Original Picture size

Зургийн анхны хэмжээний харьцааг хадгална.

Дүрсийн байрлал өөрчлөх (Position)

Дүрсийн байрлал өөрчлөхдөө хулганы заагчийг дүрс дээр байрлуулан баруун товчлуур дарж командууд гаргаад өөрчлөлт хийх (Format Picture/Format AutoShape) команд сонгоно. Байрлал хэсгийг (Position) идэвхижүүлнэ.

Дүрсийн байрлал өөрчлөх хэсгийн сонголт

Сонголт

Утга

Position on Page

Horizontal

Vertical

Хуудас дахь байрлалыг заана.

Хэвтээ чиглэл дэх байрлал

Босоо чиглэл дэх байрлал

From

Column

Paragraph

Margin

Page

Байрлал хаанаас ямар зайнд байхыг заадаг.

Баганаас

Параграфаас

Хуудасны хязгаараас

Хуудаснаас

Move Object with Text

Тэмдэглэгээ хийгдсэн байвал Дүрс тексттэй хамт шилжинэ.

Float Over Text

Тэмдэглэгээ хийгдсэн байвал үүнийг дүрс гэж танина. Тэмдэглэгээгүй бол ердийн текст мэт параграфид байрлуулна.

Текстэд байрлах дүрсийн байрлал өөрчлөх (Wrapping)

Зурсан дүрсээ текст дунд байрлуулахдаа ямар хэлбэртэйгээр байрлахыг Wrapping хэсгийг идэвхижүүлж сонгоно.

Текстэд байрлах дүрсийн байрлал өөрчлөх хэсгийн сонголт

Сонголт

Утга

Wrapping Style

Байрлах хэлбэр сонгоно.

Wrap To

Яаж байрлахыг сонгоно.

Distance From Text

Top

Bottom

Left

Right

Дүрс текстээс ямар зайд байхыг заана.

Дээд талаас

Доод талаас

Зүүн талаас

Баруун талаас

Зурагт өөрчлөлт хийх хэсэг (Picture)

Хэрэгслийн мөр ашиглан зурсан дүрс бус, зургийн файл оруулсан үед Зураг хэсэг идэвхитэй байна.

Зурагт өөрчлөлт хийх сонголт

Сонголт

Утга

Crop From

Заасан хэмжээ бүхий зай авна.

Image Control

Color

Brightness

Contrast

Зургийн өнгө, тодруулалт өөрчлөх хэсэг

Өнгө

Тодруулалт

Ялгарал

Reset

Өөрчлөлт хийлгүй, анхны утгуудыг тавина.

Текст бичих дүрсэнд хийх тохируулга (Text box)

Тескт бичих дүрс дэх текстийн байрлал өөрчлөхөд өөрчлөлт хийх цонхноос TEXTBOX хэсгийг идэвхижүүлнэ.

Текст бичих дүрсэнд тохируулга хийх сонголт

Сонголт

Утга

Internal margin

Left

Right

Top

Bottom

Текст бичих дүрс дэх текстийн байрлалыг заана.

Зүүн талаас ямар зайд бичигдэх

Баруун талаас ямар зайд бичигдэх

Дээд талаас ямар зайд бичигдэх

Доод талаас ямар зайд бичигдэх

Convert To Frame

Текстийг хүрээтэй болгоно.

Дүрсийг нэгтгэх

Хэд хэдэн дүрсийг зурсаны дараа нэг дүрс мэтээр нэгтгэж болно. Энэ нь олон дүрсийг зөөх ажиллагааг хялбарчилна. Гэвч дүрсийг нэгтгэсэний дараа дүрс тус бүр рүү хандах боломжгүй болдог.

Дүрсийг нэгтгэх

Дүрсүүдээ тэмдэглэнэ. Ингэхдээ гараас Shift товчлуурыг дарж байгаад дүрсээ тэмдэглэх хэрэгтэй. Бүх дүрсийг тэмдэглэсэний дараа Draw товчноос Нэгтгэх (Group) сонголт хийнэ.

Нэгтгэсэн дүрсийг салгах

Нэгтгэсэн дүрсийг буцаж салгах шаардлага гарч болно. Нэгтгэсэн дүрсээ тэмдэглэнэ. Draw товчноос дүрс салгах (Ungroup) сонголт хийнэ.

Дүрсийн байрлал тодорхойлох

Давхарлан байрласан дүрсүүд зурахдаа тэдгээрийн байрлалыг зааж болно. Үүний тулд дүрсээ тэмдэглээд хэрэгслийн мөрөөс Draw товч дарж Дараалал (Order) командаас сонголт хийнэ.     Зургийн байрлал тогтоох

(Bring to front) Тэмдэглэсэн дүрсийг давхарласан бүх дүрсийн өмнө нь харагдуулах

(Send to back) Тэмдэглэсэн дүрсийг давхарласан бүх дүрсийн цаана нь харагдуулах

(Bring Forward) Тэмдэглэсэн дүрсийг наана нь харагдуулах

(Send Backward) Тэмдэглэсэн дүрсийг цаана нь харагдуулах

Дүрсийн хэлбэр өөрчлөх

Хэрэгслийн мөрөөс бэлэн дүрс зурсан тохиолдолд зурсан дүрсийг өөрчилж болно. Ингэхдээ дараах үйлдлийг гүйцэтгэнэ.

  • Дүрсээ тэмдэглээд Хэрэгслийн мөрөөс Draw товчноос дүрсийн хэлбэр өөрчлөх (Change AutoShapes) сонголт хийнэ. Гарч ирсэн дүрсээ сонгоно.
  • Дүрсийн хэмжээ өөрчлөхдөө дүрсээ тэмдэглээд гарч ирсэн шар цэгээс хулганаар чирнэ.

Дүрсийн хэлбэр өөрчилсөн байдал

2.gif (1439 bytes)

Дүрс эргүүлэх

Бэлэн дүрс (AutoShapes) сонгож зурсан бол тэдгээрийг дурын өнцгөөр эргүүлж болно. Дүрсээ тэмдэглэнэ. Хэрэгслийн мөрөөс эргүүлэх товч сонгоход дүрсийг тойрсон цэгүүд гарна. Энэхүү эргүүлэх цэгийг хулганаар чирж эргүүлнэ. Дүрс эргүүлсэн байдал

4.gif (967 bytes)

Хїснэгт їїсгэх

Мэдээлэлд хїснэгт оруулах шаардлага зайлшгїй гарна. Хїснэгтийг цэсээр болон хэрэгслийн мєр дэх товчоор їїсгэж болно.

Товч ашиглан хїснэгт їїсгэх

  1. Хїснэгт оруулах газраа курсороо байрлуулна.
  2. Хїснэгт    їїсгэх   4.gif (260 bytes)товчийг сонгоно.
  3. Хэдэн багана, хэдэн мєртэй хїснэгт оруулахаа хулганаар чирж тэмдэглэнэ. Хулганы товчийг суллахад хїснэгт їїснэ. 

Цэс ашиглан хїснэгт їїсгэх  

  1. Хїснэгт оруулах газраа курсороо байрлуулна. 
  2. Хїснэгт (Table) цэсээс Хїснэгт оруулах (Insert table) командыг сонгоно. Дэлгэцэнд хїснэгтийн багана, мєрийн тоог оруулах цонх гарна.
  3. Баганы тоо (Number of column) хэсгийн ард тоог зааж єгнє.
  4. Мєрийн тоо (Number of rows) хэсгийн ард оруулах мєрийн тоог зааж єгнє.
  5. Бїх багана ижил єргєнтэй байх бол баганы єргєн (Column Width) хэсгийн ард єргєний хэмжээг заана.
  6. Бэлэн хїрээ сонгох бол(AutoFormat) сонголтыг хийнэ.
  7. OK товч дарж хїснэгтээ їїсгэнэ.

Хїснэгтийн цонхнуудад курсор шилжїїлэх

· [Тав] товч дарж курсорыг баруун цонх руу шилжїїлнэ. Сїїлийн баганад курсор байрлаж байвал уг товч дарснаар дараагийн мєр рїї шилжинэ.

· [Ctrl + с ] товч дарж зїїн цонх руу шилжинэ. Эхний баганад курсор байрлаж байхад товчийг дарвал ємнєх мєр рїї шилжинэ.

· Дурын цонхон дээр хулганы заагчийг байрлуулан зїїн товчийг дарахад уг цонхонд курсор шилжинэ.

· Сїїлийн цонхонд курсор байрлаж байхад [Tab] товч дарвал шинээр мєр нэмэгдэнэ.

Мєр, багана нэмэх, устгах

Мєр нэмэх

  1. Мєр оруулах газраа курсороо байрлуулна.
  2. Хїснэгт (Table) цэсээс мєр оруулах (Insert Rows) команд сонгоно.

Багана нэмэх

1. Баруун тийш шилжих баганаа тэмдэглэнэ. Тэмдэглэхдээ хулганы заагчийг хїснэгтийн дээд шугам дээр байрлуулахад хулганы заагч к єєрчлєгдєнє. Ингэхэд нэг товшилт хийнэ. Мєн багана тэмдэглэх командыг Table цэсээс (Select Column) сонгож болно.

  1. Хїснэгт (Table) цэсээс багана оруулах (Insert Colunms) командыг сонгоно.

Мєр устгах

1. Устгах мєрєє тэмдэглэнэ. Хулганы заагчийг мєрийн ємнє байрлуулахад мєр рїї харсан сум болно. Ингэхэд нэг товшилт хийнэ.

  1. Хїснэгт (Тable) цэсээс мєр устгах (Delete Rows) командыг сонгоно.

Багана устгах

  1. Устгах баганаа тэмдэглэнэ.
  2. Хїснэгт (Table) цэсээс багана устгах (Delete Columns) командыг сонгоно. 

Мєр,багана нэмэх,устгах

Хїснэгтийн хїрээ зурах,єєрчлєх

Хїснэгтэд хїрээ зурахдаа хэрэгслийн мєрийн товчнуудыг ашиглана. Хїснэгт (Table) цэсээс хїснэгт зурах (Draw Table) командыг сонгоно. Хїснэгтийн хэрэгслийн мєр :

1.gif (4228 bytes)

Хїснэгтэд хїрээ зурахдаа нэг цонхыг, хэд хэдэн цонхыг хїрээлж болно. Нэг цонхыг хїрээлэхдээ курсороо хїрээлэх цонхондоо байрлуулсан байна.

Шугамын хэлбэр сонгох товчноос хэлбэрээ сонгоод хїрээ зурах товч дарж цонхны хаана хїрээ зурахаа сонгоно. Хэд хэдэн цонхонд хїрээ зурахдаа цонхнуудаа хулганаар чирж тэмдэглээд хїрээгээ сонгоно. Хїснэгтдээ єєрєє хїрээ сонгохоос гадна бэлэн тєрєл бїрийн хэлбэрээр хэлбэршїїлж болно. Їїний тулд дараах їйлдлийг гїйцэтгэнэ.

  1. Хїснэгтээ їїсгээд мэдээллээ бичнэ.
  2. Курсор хїснэгтэд байрласан байна.
  3. Хїснэгт (Table) цэсээс бэлэн хїрээ сонгож зурах (Table AutoFormat) командыг сонгоно. Эсвэл хулганы баруун товчийг дарж хїрээ зурах командыг сонгоно.
  4. Зурах хїрээгээ сонгоод Ok товч дарснаар та хїснэгтдээ хїрээ зурна.   

Хїрээ сонгох цонх

Хїснэгтийн хїрээний хэлбэр сонгох цонхонд хийх сонголтууд

Сонголт

Утга

Borders

Хїрээ хийх

Shading

Сїїдэр їїсгэх

Font

Їсгийн фонт єєрчлєх

Color

Єнгє єєрчлєх

AutoFit

Бичсэн мэдээлэлдээ хэмжээ нь тохирох

Heading Rows

Хийсэн форматаар эхний мєрийг хангах

First Column

Хийсэн форматаар эхний баганыг хангах

Last Row

Хийсэн форматаар сїїлийн мєрийг хангах

Last Column

Хийсэн форматаар сїїлийн баганыг хангах

Багана мєрийн хэмжээ єєрчлєх

Баганы єргєнийг хулганаар болон командаар єєрчилнє. Хулгана ашиглан баганы єргєн єєрчлєхдєє хулганы заагчийг баганы зураас дээр байрлуулахад хэлбэр нь « болж єєрчлєгдєнє. Заагчийг ийм хэлбэрт орсон їед нь хулганаар чирж баганы єргєнийг хялбархан єєрчилж болно.

Командаар баганы єргєн єєрчлєхдєє Хїснэгт (Table) цэсээс цонхны єндєр, єргєн (Cell Height and Width) сонголтыг хийнэ. Row хэсэгт мєрийн тохируулгыг, Column хэсэгт баганы тохируулгыг хийнэ. Alignment хэсэгт бичигдэх текстийн зэрэгцїїлэлтийг заана.

Їїнд :

· Left - зїїн тийш зэрэгцїїлнэ.

· Center - голлуулж бичнэ.

· Right - баруун тийш зэрэгцїїлнэ.

· Allow Row to break Across Pages -Тэмдэглэгээ тавигдсан байвал мєрийг хуудас дамжихыг зєвшєєрнє.

· Previous Row/Column - Ємнєх мєр/ багана рїї шилжинэ.

· Next Row/Column - Дараагийн мєр/ багана рїї шилжинэ.

Мєр баганы хэмжээ єєрчлєх цонх :Word9_5.gif (3437 bytes)

 Цонх нэгтгэх,хуваах

Цонх нэгтгэх

  1. Нэгтгэх цонхнуудаа тэмдэглэнэ.
  2. Хїснэгт (Table) цэсээс цонх нэгтгэх (Merge Cells) командыг сонгоно. Эсвэл хэрэгслийн мєрєєс цонх нэгтгэх товч дарна. Мєн хїснэгтийн хэрэгслийн мєрєєс арилгах товчны тусламжтайгаар цонхыг нэгтгэж болно. Хэрэгслийн мєрєєс арилгах товчийг сонгоод цонхны хоорондох зураасыг хулганаар чирж арилгахад уг цонхнууд нэгдэнэ.

Цонх хуваах

  1. Хуваах цонхондоо курсороо байрлуулна.
  2. Хїснэгт (Table) цэсээс цонх хуваах (Split Cells) командыг сонгоно. Эсвэл хэрэгслийн мєрєєс цонх хуваах товч дарна. Мєн хэрэгслийн мєр дэх зурах товч сонгон хулганаар зурж цонх хувааж болно.

Математик функц ашиглах нь

Word хїснэгтийн баганыг їсгээр, мєрийг тоогоор нэрлэдэг. Цонхны нэрийг ашиглан багана, мєрєнд байгаа тоон утгуудад математик їйлдэл хийж болно.

1. Їйлдлийн їр дїн гаргах цонх дээр курсороо байрлуулна.

2. Хїснэгт (Table) цэсээс Томъёо (Formula) командыг сонгоно.

3. Хэрэгцээтэй математик функцээ бичнэ.

  1. OK товч дарж їр дїнг гаргана. 

Математик функц ашиглах

Математик функцууд

Word  програмын боломжуудын нэг болох математик функцууд ашиглан хїснэгтэд байгаа тоон мэдээлэлд їйлдлїїдийг гїйцэтгэж болно. Word  нь хїснэгтийн баганыг їсгээр (A, B, C гэх мэт), мєрийг тоогоор (1, 2, 3 гэх мэт) нэрлэдэг. Энэхїї нэрлэлтийн тусламжтайгаар дурын цонхонд байгаа тоон мэдээлэлд їйлдэл гїйцэтгэж болно. Єргєн хэрэглэгддэг зарим математик функц болон тэдгээрийг хэрхэн хэрэглэхтэй танилцъя. Математик функц ашиглах цонхны Томъёо бичих (Formula) хэсгийн доор ашиглах функцээ бичнэ. Тооны хэлбэр (Number Format) хэсгээс їр дїнг гаргахдаа ямар хэлбэрээр бичигдэхийг сонгоно. Paste Function хэсгээс функцїїдээ сонгон авч болно. Математик функц ашиглах цонх :

3.gif (2331 bytes)

Зарим математик функцуудын їїрэг

Функц

Їїрэг

AVERAGE()

Дундаж утга олох

PRODUCT()

Єгєгдсєн утгуудыг їржїїлнэ.

COUNT()

Хэдэн тоо байгааг тоолно.

INT(x)

Бїхэл утгыг гаргах

MAX()

Хамгийн их утгыг олох

MIN()

Хамгийн бага утгыг олох

MOD(x,y)

Їлдэгдлийг авах

ROUND(x,y)

Тоог нарийвчлан гаргана.

SUM()

Нийлбэр олох

Лекц¹6

Microsoft Excel


Microsoft Excel –нь тоо текстэн өгөгдлүүдийг хүснэгт хэлбэрээр зохион байгуулж, түүн дээрээ тооцоо шинжилгээ хийх боломжийг олгоно. Excel –н ажлын хавтас нь 1 болон хэд хэдэн хуудсан дээр өгөгдлүүтэйгээ ажиллах боломжтой. Excel –г Start цэснээс ажилуулахдаа Start->Programs-> Microsoft Excel ердийн үед цонхны дээд хэсгийн мөрөн дээр, ажиллаж байгаа Microsoft Excel програмын нэр ба File нэр харагдана. 2 дахь мөрөн дээр цэсний мөр буюу menubar байрлана. Цэсний мөрний доод талд стандарт ба порматын хэрэгсэлийн самбар /Tool Bars/ байрлана. Ажлын хуудас нь ажлын хавтасыг бүрдүүлэнэ. Ажлын хуудасууд нь эхлээд Sheet n /n-ажлын хуудасны тоо/ нэртэй байх бөгөөд түүнийг хадгалж байгаа мэдээлэлтэй холбоотой нэрээр сольж болно. Тухайн мөчид зөвхөн нэг л ажлын хуудсан дээр ажиллаж байдаг бөгөөд түүнийг идэвхитэй ажлын хуудас гэнэ. Нэг ажлын хуудас нь A, B, C, D гэх мэт латин цагаан толгойн үсгээр тэмдэглэгдсэн 256 багана 1. 2. 3. 4. 5. гэх мэт араб тоогоор дугаарлагдсан 65536 мөрүүдээс тогтоно. Мөр ба баганы огтлолцыг нүд /cell/ гэнэ. Тухайн хүдэн дээр огтлолцож байгаамөрийн дугаар ба баганын үсэг 2 нийлээд тэр нүдний хаягийг /adress/ бүрдүүлнэ. Ж нь: В4 гэсэн хаягтай нүд ажлын хуудасны 4-р мөр ба В багана 2-н огтлолцол дээр байрлана.

Нүдний абсулют хаяг


Томъёог хуулах үед хаяг нь өөрчлөгдөж хувирдаггүй нүдний хаягийг нүдний абсолют буюу хувирашгүй хаяг гэж нэрлэнэ. Нүдний хаягийг абсолют хаяг болгох гэвэл түүний мөрийн дугаар ба багаы үсгийн урд талд долларын тэмдэг оруулах хэрэгтэй. жишээ нь: А1 нүдний абсолют хаяг нь $А $1 болно. Нүдний холимог хаягийн үед мөр баганы зөвхөн нэг нь абсолют байдаг $А1, А$1.

Идэвхитэй нүд гэдэг нь өгөгдөл оруулах боложтой нүдийг хэлнэ. Идэвхитэй нүд нь тод хар хүрээтэй байдаг.

Томъёоны мөр: Ажлын хуудасны дээд талд томъёоны мөр /Formula bar/ байрлана.

Нүдны хаяг: Ажлын хуудсан дотор тоон өгөгдөл оруулах өөр нэг арга нь нүдний хаягийг идэвхитэй нүдэнд оруулах юм. Жишээ нь: 123 гэсэн тогтмол тоон өгөгдөлтэй А3 нүдний хаягийг А8 нүдэнд оруулбал энэ нүдэн дотор 123 гэсэн утга гарч ирнэ. Хэрэв А3 нүдний өгөгдөлийг өөрчилбөл А3 нүдний хаягийг агуулсан А8 нүд энэ шинэ өгөгдөлийг хэрэглэх болно.

Томъёо оруулах: Идэвхитэй нүдэнд нүдний хаягийг оруулана гэдэг нь томъёо оруулж байна гэсэн үг юм. Excel дээр томъёог заавал = тэмдгээр эхлүүлдэг Жишээ нь: =А5+А7 гэх мэт нүдний хаягийг томъёон дотор бичихдээ хулганыг хэргэлвэл амар байдаг. Үүний тулд томъёон дотор бичхийг хүсэж байгаа нүдэндээ хулганаа дархад тэр нүдний хаяг томъёон дотор шууд орж ирдэг.

()- бодолтын бодит дараалалыг өөрчлөнө.

^ эсвэл ** - зэрэгт дэвшүүлэх,

* - үржүүлэх

/ -хуваах

% - процент /хувь/ бодох

+ -нэмэх

- -хасах

Ажлын хуудасны бүх томъёог дэлэгцэн дээр харуулахын тулд

Tools –> Options –> View -> Formulas цонхыг идвэхжүүлнэ.

Дараалсан тоонуудыг автоматаар оруулах:

  1. А3 : С3 нүдний мужид оруулах цувааны эхний өгөгдлүүд болох 1. 2. 3. гэсэн тоонуудыг оруулана.
  2. А3 : С3 нүдний мужийг ялгана. Бөглөх залуурыг Н3 хүртэл чирээд хулганы товчийг тавина. Нүдэн дотрох өгөгдлийг засах 2 арга байдаг.

1. Хуучин өгөгдөл дээрээс шинэ өгөгдөлийг бичиж оруулан дарж засах арга. Энэ аргыг нүдний өгөгдлийг бүр мөсөн засаж өөрчлөх үед хэрэглэх бөгөөд нүдээ идэвхижүүлээд шууд өгөгдлөө бичиж оруулана.

2. Өгөгдлийг дахин шинээр бичихгүйгээр томъёоны мөр эсвэл нүдэн доторх курсорын тусламжтайгаар засах арга.

Үсгийн фонтыг сонгохдоо Format цэсийг сонгоод Cells –> Font

Ажлын хуудасны нэрийг солихдоо ажлын хуудасны нэрэн дээр хулганаар 2 дарж нэрийг солино. Эсвэл Format -> Sheet –> Rename командын нэрийг сонгоно.

Мөр ба багана нөхөж оруулах:

Өгөгдөлтэй мөр, багна эсвэл нүднүүдийн дунд шинээр мөр багна эсвэл нүдийг оруулж болно. Оруулга хийхийн тулд эхлээд шинэ мөр багна нүдийг оруулах гэж байгаа мөр ба багана, нүдээ ялгаад Insert цэсний Cells, Rows, Columns командуудыг хэрэглэнэ

Insert цэсний Cells командыг сонгоход дараах сонголтууд гарч ирнэ.

  • Shift Cells Rigth - Нүдийг баруун тийш шилжүүлэх
  • Shift Cells Down – Ялагсан нүдийг доош шилжүүлэх шинэ нүдийг оруулана.
  • Entire Row - Ялгасан нүдийг агуулсан мөрийг доошлуулж шинэ мөр оруулана.
  • Entire Column - Ялгасан нүдийг агуулсан баганыг баруун тийш шилжүүлэн шинэ багна оруулана.

Лекц 7

Ажлын шинэ хавтас нээх

File цэсний New командыг сонгож дарна. Хэрэв ердийн ажлын хавтас нээх бол харилцах цонхны General буюу ердийн хуудсийг сонгоод Blank WorкBook /ажлын хоосон хавтас/ дүрсэн дээр хоёр удаа дарна. Харин бэлэн загвар бүхий ажлын хуудас нээхийг хүсвэл Spread Sheet Solutions /хүснэгтийн загвар сонгох/ хуудсан дээр дарж, түүнээс хэрэгтэй загвараа сонгоно. Үүнээс гадна ердийн ажлын хавтасыг стандарт хэрэгслийн мөр дээр дарж хурдан нээж болно.

Үсгийн фонт сонгох: Ажлын хуудсан дээр хүснэгт байгуулах явцдаа олон янзын үсгийн фонт, хэмжээ, хэлбэр болон өнгийг хэрэглэх боломжтой. Excel байнгын фонт нь англи үсгийн фонт байдаг үсгийн фонтыг Format Хэрэгслийн самбар дээрхи фонтын хэрэгслийн товчнуудаар эсвэл Cells командын Font хуудсан дээрээс сонгож болно. Товчлуурт гарнаас Ctrl+Shift+F дарж, фонтын хэмжээг Ctrl+Shift+P товчилсон командуудаар тус тус нээж болно. Үсгийн фонтыг харилцах цонхноос сонгохдоо фонтыг солих нүд эсвэл мужаа ялгаад Format-> Cells -> Font сонгоно. Fonts нь үсгийн Font,

Font Style- Fontын загварыг

Font Size- Хэмжээ

Font Color- Өнгө

Effects – Эффектүүдийг тус тус сонгоно.

Excel -н стандарт Font-г Монгол Font-р сонгохдоо Tools-> Options-> General-> Standart Font сонгоно. Size хэсэгт хэмжээг сонгоно.

Текст ба тоон утгыг нүдэн дотор байрлуулах:

Format Цэсий Cells командын Alignment дэд командаар байрлуулана. Гарч ирсэн харилцах цонхны

Horizontal /Хөндлөн/ - зүүн ба баруун талтай тэгшлэнэ.

Verical /Босоо/ - дээд ба доод талт өгөгдлийг тэгшлэх үед хэрэглэнэ.

Alignment -н Text Contral /Текстыг удирдах/ бүлгийн

Wrap text /Текстийг нугалах/ - командыг идэвхижүүлэн нүдэн дэх текстийг хэд хэдэн мөр болгон нугалана. Нугалах мөрийн тоо тухайн нүдний өргөн ба текстын уртаас хамаарна.

Shrink to fit /Багтах болтол нь хураангуйлах/ - ялгасан нүдний бүх өгөгдлийг баганых нь өргөнд багтах болтол нь үсгийн фонтын хэмжээг багасгах болно.

Merge cells /Нүд нэгтгэх/ - хоёр ба түүнээс дээш ялгасан нүдийг нэгтгэж нэг нүд болгоно.

Orientation /байршуулалт/ - бүлгийн цонхон дотрох сонголтууд нь текстийг тодорхой өнцгөөр эргүүлэх, текстийн үсгүүдийг дээрээс нь доош цувуулан байршуулах боломж олгоно.

Ажлын хуудсан дээр хүснэгт байгуулах.

Format цэсний Cells –> Borders /хүрээ/ харилцах цонхны 13 төрлийн зурааснаас, сонгож ялгасан нүднүүдээр хүснэгт байгуулах боломжтой. Нүдийг тойрсон бүтэн хүрээ болон түүний 4 талын аль нэгэнд нь, эсвэл диагналдсан шугамыг оруулж болно. Ж бэл: цалингийн цэсний гадна талыг өргөвтөр, дотор талын шугамуудыг ердийн нарийн зураасаар хийвэл үзэмжтэй харагдан.

Нүдэнд дэвсгэр оруулах: Чухал өгөгдөлтэй нүдийг өнгө ба хээгээр дүүргэн дэвсгэрлэж /фон оруулж/ тэдгээрийг олж хархад хялбар болгож болно. Үүний тулд нүдний мужийг ялгана. Өөр өөр мужыг ялгахдаа Ctrl товчийг дарж байгаад ялгана. Format цэсний Cells –> Patterns хээ командыг дарна. Эндээс хээ ба өнгийг сонгоод ОК товчлуур дарна.

Auto Complete /Авто төгөсгөгч/ - Tools /Хэрэгслүүд/ -> Options -> Edit -г дарж харилцах цонхноос Enable Auto Complete for cell Values /нүдний утгуудад авто төгөсөгчийг зөвшөөрөх/ хяналтын цонхыг идвэхжүүлнэ. Ж нь: С15 нүдэнд оюутан гэж оруулаад С16

Ажлын хавтсанд шинэ хуудас нэмэх:

Ажлын стандарт горимд, шинэ ажлын хавтас болгон ажлын 3 хуудастай байдаг бөгөөд шинэ хуудас нэмэхдээ урд талд нь шинэ хуудас оруулах гэж буй тэр ажлын хуудасны нэрэн дээр дарж идэвхжүүлээд Insert цэснээс Work Sheet /ажлын хуудас/ командыг сонгоно. Ажлын хуудас устгахдаа, ажлын хуудсыг идэвхижүүлээд Edit -> Delete Sheet командыг сонгоно, Ажлын хуудсыг зөөх болон хуулахдаа, хуудсаа сонгоод Edit цэсний More or Copy Sheet сонгоно. Дэлгэцэн дээр гарч ирсэн харилцах цонхны To Book […хавтас руу] зөөж эсвэл хуулж оруулах ажлын хавтасны нэрийг сонгоно.

Тоон өгөгдлийг Format- лах

Тоон өгөгдлийг оруулах үедээ эсвэл Format–> Cells командан дотрох Number хуудасны тусламжтайгаар форматладаг. Энэ хуудас нь Excel -н өөрийнх нь Format-р болон өөрийн зохиосон хувийн форматаар сонгож ялгасан нүдний өгөгдлийг Formatлах боломж олгоно. Тухайбал энэ Format-р бутархай тоог бүхэл болгож эсвэл бүхэл тоог мөнгөний оронтой болгож, олон оронтой тоог хархад хялбар болгохын тулд араас нь эхлэн гурав дахь орон бүрийн урдууртаслал эсвэл зай оруулж, хувийн тэмдэг болон валютын тэмдгүүдийг оруулж болно. Format-> Cells-> Number хуудасны Category хэсгээс сонголтоо хийнэ.

Number -Тоо

Currency - Валютын тэмдэг

Time - Цаг

Date - Он, сар

Percentade - Процент

Sample /Жишээ/ - Хэсэгт идэвхитэй нүдний өгөгдөл сонгосон Format- д ямар байдалтай харагдахыг харуулана.

Хэвлэх


Хуудасны зохион байгуулалт: хэрэв шаардлагатай бол хэвлэх цаасны хэмжээг сонгох хүснэгтний цаасан дээрхи байршил Масштаб захын зай болон бусад тохируулагуудыг өөрчлөхийн тулд File -> Page setup –> Рage цонх гаргаад Orientation нь хэсгийн

Portrai t- Хөрөг хэвлэх зүйлийг босоо цаасан дээр байрлуулана.

Landscape - Хэвлэх зүлийг хөндлөн цаасан дээр байрлуулана.

Scaling - Бүлэг сонголтон дотор

Abjust to – Цэгцлэх Хэвлэх зүйлийн хэмжээг багасгаж томруулана.

Wide By - өгөгдсөн хуудсыг Fit to дотор заасан хуудсанд багтааж өгнө

Paper Size - хэвлэх цаасны хэмжээг сонгоно.

Print Quality хэвлэх чанар - голдуу лазерийн хэвлэх төхөөрөмжүүд дээр хэвлэлийн чанарыг тодорхойлж өгнө.

First Page Number – Эхний хуудасны дугаарыг тодорхойлоно.

Тодорхой утга өгөхгүй бол автоматаар дугаарлана.

File -> Page Setup –> Margins захын зайг тодорхой хэмжээгээр тодорхойлж болно. Header / Fooder хуудасны хөл толгойн бичиглэл хийж болно.

Sheet хэсэгт ажлын хуудасны тодорхой хязгаартай мужийг хэвлэхийн тулд энэ хэсэгт сонголт хийнэ.

File - Print Preview хэвлэхийн өмнө урьдчлан харж праметрыг өөрчлөнө.

Лекц 8

График

Графикийн нэр Chart Title:

Графикийн нэр нь Графикийн дэд талд байрлаж түүн дээр дүрслэгдсэн өгөгдлүүийг Гарфикийн талбай дээр Графикийн нэр, тэнхлэгийн нэр болон тайлбар текстийг шууд оруулж болно. Графикийн таних тэмдэг Legend нь цувааны нүдний муж болгоны эхэнд байрладаг өгөгдлийн цувааны нэрүүдийг агуулна.

Гарфик стандарт төрлүүд

Excel графикийн 18 төрөлтэй. Гарфикийн төрлийг түүнийг байгуулж байх явцдаа сонгож харин Chart –> Chart Type командаар өөрчилөнө.

Багнан /Column/ график дээр утгын цуваа бүр босоо тэгш өнцгүүдээр дүрслэгдэнэ. Энэ графикийн хэлбэр нь тусдаа утгуудыг харьцуулхад яг тохирдог.

Pie дугуй гарфик дээр утгын зөвхөн нэг цуваа дүрслэгдэнэ. Цувааны утга бүр дугуйн сектор хэлбэрээр дүрслэгдэнэ. Утгын зөвхөн нэг цуваа ба цөөн тооны утгаар дүрслэлийг хязгаарладаг тул энэ график нь графикын төрлүүдээс хамгийн үр ашигтай нь. Гэх мэт өгөгдлүүд болон дүрслэх хэолбэрээсээ шалтгаалан графикын төрлөө сонгоно.

График байгуулах

График байгуулахад зориулагдсан өгөгдөлтэй нүднүүдийг сонгож ялгана. Ялгаж буй нүдний мужид утгын цувааны ба ангилалын нэрүүдийг оруулах нь зүйтэй.

Стандарт хэрэгслийн самбар дээрхи Chart товчин дээр дарж график мастерыг ажилуулана. Энгэхэд эхний цонх гарч ирэх бөгөөд түүн дотроос графикийн төрөл ба дээд төрлийг сонгосны дараа Next товчин дээр дарна. Үүний дараа графикт 2 дахь цонх нээгдэнэ. 2 дахь цонхны Series in дотор байгаа утгын цуваа багна. Эсвэл мөрийн алинд нь байрлаж байгааг зааж өгөөд Next товчин дээр дарж 3 дахь цонхруу орно. График мастерын 3 дахь цонхны Titles /нэрүүд/ хуудасны командуудын тусламжтайгаар графикийн нэрийг, шаардлагтай бол Х, У, Z тэнхлэгүүдийн нэрийг тус тус оруулана. Хэрэв байгуулж буй графикаа өгөгдлийн хүснэгттэй нь хамт нэг ажлын хуудсан дээр байрлуулах бол график мастерийн 4 дэх цонхон дотрох As Object сонголтын товчийг дарна. Харин графикаа тусад нь ажлын шинэ хуудас дээр байрлуулахыг хүсвэл As New Sheet /шинэ хуудсанд байгуулах/ сонголтыг дарна. Графикаа хаана байрлуулахаа сонгоод Finish /дуусгах/ командын товчин дээр дарна. Графикийн хэмжээг өөрчлөх ба зөөхдөө График дээр эсвэл түүний аль нэг элментэн дээр дархад 4 өнцөг 4 тал дээр саарал хүрээ үүсэнэ. Энэ цэгүүдээс чирч хэмжээг өөрчилнө.

Графикруу тайлбар ба сум нэмж оруулах

1. Графикруу текст оруулахын тулд график дээр дарж түүнийг ялгана.

2. Drawing буюу зургын хэрэгслийн самбар дээрх товчин дээр дарна. Хулганы заагч сум нэмэх хэлбэртэй болно.

3. График дотор текстийг байрлуулах газар заагчийг авчираад хулганы товчин дээр дарж чирэн хүссэн хэмжээтэй хайрцагыг зурсны дараа товчийг тавина.

4. Тайлбар текстээ бичиж дуусаад графикийн гадна талд дарна.

Графикруу сум оруулахын тулд Drawing зургын хэрэгслийн самбар дээрх товчин дээр дарна. Сумны төгсгөл байрлах газар заагчийг байрлуулаад хулганы товчин дээр дарж чирэн сум зураад товчийг тавьна.

Текстийн хайрцаг ба сумыг порматлахдаа текстийн хайрцаг эсвэл сумаа ялгаад пормат цэсний Text Box командыг сонгож дарна. Хэрэвээ сум ялгсан байвал энэ командын оронд AutoShape гэсэн команд байна. Гарч ирсэн харилцах цонхны Colors and Lines хуудсан дээр дарна. Гарч ирсэн харилцах цонхны Fill /дүүргэлт/ хэсгээс өнгө эсвэл хээгээр дэвсгэрлэж, Line бүлгээс зураасны хэлбэр хэмжээ өнгийг өөрчилж болно. Arrow /сум/ бүлгийн командаар сумны эхлэх хэлбэр толгойн хэлбэр толгойн хэмжээ өнгийг өөрчилж болно.

Графикруу торон шугам оруулах

Ажлын хуудас эсвэл график дээр дүрэслэгддэг босоо хөндлөн огтлолцсон шугамнуудыг торон шугамнууд /Gridlines/ гэдэг. Ангилалын тэнхлэгийн торон шугамууд нь утгын тэнхлэгтэй пралил байрлаж өгөгдлийн ангилалын ялгааг илүү тодруулдаг. Харин утгын тэнхлэгийн торны шугам нь ангилалын тэнхлэгтэй пралил байрлаж, дүрслэгдэж буй утгуудыг хархад тусалдаг. Торны шугамыг графикруу нэмж оруулахад гарфик дээр дарж ялгаад Chart –> Chart Options командыг сонгоно. Харилцах цонхны Gridlines хуудас дээр дарна. Х, У, Z, Axis хэсгийн хяналтын цонхнуудыг зөвшөөрсөн тэмдэгтэй болгоно. Графикт үндсэн ба туслах торон шугамуудыг хэргэлдэг. Үндсэн торон шугамууд нь туслах хэрчлээсэн шугамуудыг үргэлжлүүлдэг. Тэнхлэг дээрх зураасуудыг хэрчлээс гэж нэрлэдэг.

График засах

Графикийн төрөл порматыг өөрчлөхийн тулд графикаа ялгахын тулд, графикаа ялгаад хэрэгсэлийн самбар дээр дарна. Графикифн утгын цувааны мужыг өөрчлөхийг хүсвэл графикаа ялгаад Chart -> Sourse Date командыг сонгоно. Дэлгэц дээр график эхний цонх гарч ирнэ Next товч дээр дарж 2 дахь цонхруу шилжинэ 2 дахь цонхны Series /цуваа/ хуудас дээр дарж харилцах цонхыг нээнэ. Цуваанаас аль нэгийг нь өөрчлөхийг хүсч байгаа бол Series цонхон дотроос нэрийг нь сонгох хэрэгтэй. Үүний дараа Name буюу /нэр/ дотор цувааны нэрийг агуулж буй нүдний муж Values утгыг нь агуулж буй нүдний муж гарч ирнэ хэрэв графикаа шинэ утгын цуваа нэмж оруулах гэж байгаа бол Add /+/ товч дээр дарж Series цонхон дотор оруулана. Харин утгын цуваанаас устгах гэж байгаа бол нэрийг нь сонгоод Remove товчин дээр дарах хэрэгтэй засвар өөрчлөлтийг хийж дуусаад Finish товч дарна. Ажлын хуудсан дээр зураг оруулахадаа Insert -> Picture командыг сонгоно. Графикруу зургийн объект оруулахын тулд өгөгдлийн тэмдэглэгээний орнод хэрэглэж байгаа зургийг ажлын хуудасруу оруулана. Хэрэгтэй графикыг байгуулсны дараа зургаа ялгаад Edit цэсний Copy командыг сонгоно графикийг идэвхижүүлээд солих гэж байгаа өгөгдлийн тэмдгэлгээн дээр хулганаар дарж ялгаад Edit –> Paste командыг сонгоно.